Ruzie met de baas? Meteen ziekmelden

Het ziekteverzuim neemt weer toe. Steeds vaker melden werknemers zich ziek omdat ze een conflict hebben met hun werkgever. De werkgever: “Opeens was het 'boem' en over.'

De eerste zes maanden deed de magazijnchef van werkgever B. Mos zijn werk perfect bij Dataflex, een middelgroot bedrijf dat in Krimpen aan den IJssel computermeubels maakt. Totdat hij een vast contract kreeg. “Toen opeens was het boem over', vertelt Mos, “opeens snapte hij niet meer wat hij moest doen, overtrad alle regels en verzuimde hij bij het leven.' De magazijnmeester vroeg niettemin om opslag. Dat weigerde Mos. “Oeh, pijn in mijn rug', zei de magazijnman daarop en de volgende dag meldde hij zich ziek.

Niet ziek zijn en toch thuis blijven wegens een conflict op het werk, juristen noemen het situatieve arbeidsongeschiktheid - niet kunnen werken bij de eigen werkgever, wel bij een andere. De arbodienst van het Gak twijfelt er niet aan dat het momenteel de meest voorkomende reden is van ziekteverzuim. Volgens andere arbodiensten is het een goede tweede na de griep. Allen bespeuren evenwel op grond van eigen steekproeven een duidelijke trend: ziekteverzuim wegens problemen op het werk neemt toe.

De magazijnman was geen uitzondering bij Dataflex; zonder dat Mos er erg in had gehad was een cultuur in zijn bedrijf geslopen waarin het aan, wat hij noemt, arbeidsmoraliteit, ontbrak. Zoals de magazijnman waren er nog een paar 'nieuwlichters' die na het verkrijgen van een vast contract nauwelijks tot enige activiteit waren aan te sporen en vooral veel thuis zaten 'ziek' te wezen. Sinds vorig jaar zijn de 'nieuwlichters' allemaal weg. “Maar nagenoeg mijn totale bedrijfswinst over 1997 is opgegaan aan advocatenkosten en afvloeiingsregelingen.'

Grofweg hebben bedrijfsartsen drie verklaringen voor de toename van het ziekmelden wegens problemen op het werk. De werknemer van nu is mondiger en minder gezeglijk.

Conflicten worden ook met de werkgever niet langer uit de weg gegaan, maar eerder gezocht. Daar komt de situatie op de arbeidsmarkt bij: in veel gevallen overtreft de vraag naar mensen het aanbod. De werknemer weet zich geliefd en gewild en vertrouwt erop dat mocht het arbeidsconflict escaleren, er elders wel een baan op hem wacht.

De volle orderportefeuilles leiden er samen met het personeelstekort ook toe dat de druk op werknemers groter wordt. Het groeiende besef dat de factor 'mens' voor veel bedrijven het belangrijkste kapitaal is, gaat merkwaardig genoeg hand in hand met het tot buigen of barsten opvoeren van de werkdruk. Met alle conflicten tussen werknemers en werkgevers van dien.

Zo'n ruzie komt hoogst zelden goed en ontaardt dan ook in een juridisch gevecht over de afvloeiingsregeling, weet de voorzitter van de Vereniging voor Arbeidsrecht J. de Laat. Van de jaarlijks ongeveer 85.000 zaken waarbij het tot ontbinding komt van de arbeidsovereenkomst is volgens De Laat, ruim driekwart begonnen met een ziekmelding wegens conflicten op het werk.

“Je ziek melden omdat je ruzie hebt met je baas is een uiterste, een zwaktebod', stelt personeelsmanager M. van Sinderen. “Maar voor sommigen is doorwerken een living hell. Dan wordt je vanzelf wel ziek. Ik ken vrouwen die ademhalingsmoeilijkheden kregen of langzaam kaal werden, alsof ze chemotherapie hadden.' Van Sinderen weet waar ze het over heeft. Niet alleen als personeelsdeskundige, ook omdat zelf in een conflict op haar werk verzeild raakte. “We willen je niet meer', zei haar werkgever toen haar functie verdween na een nota bene door haarzelf geinitieerde reorganisatie. Sinds april 1995 woedt een juridische strijd.

Niet om haar terug naar haar oude baan te brengen, maar om een acceptabele gouden handdruk.

“Hoe hoger het niveau, hoe groter de kans op situatieve arbeidsongeschiktheid', stelt Van Sinderen. “Dat is logisch, want op hogere posities heb je eerder uitgesproken mensen.' Volgens oud-verzekeringsarts R. Lindenboom, nu directeur bij Gak Holding geldt dat niet voor alle bedrijfstakken. “In de, zeg maar 'doe-bedrijven' is ziekteverzuim eerder het gevolg van lichamelijke klachten.' Bedrijven waar het om intermenselijk verkeer gaat, zoals in de dienstverlening en bij de overheid, kennen veel meer gevallen van situatieve arbeidsongeschiktheid. Vooral in grote bedrijven, weet Lindenboom. “Want in een klein bedrijf kun je je niet verschuilen.'

Wat de redenen voor het verzuim ook mogen zijn, de werkgever is sinds begin 1996 verplicht 70 procent van het loon door te betalen. Hij kan dat zelf betalen, maar hij kan zich er ook voor verzekeren. Echter verzekeraars weigeren steeds vaker het ziektegeld uit te keren als de werknemer situationeel arbeidsongeschikt thuis zit, omdat hij het op het werk niet naar de zin heeft. Zo'n fraudeur is echter nauwelijks te onderscheiden van iemand met echte psychische klachten als gevolg van verstoorde arbeidsverhoudingen, of met heuse rugpijn, meent algemeen directeur A. Stam van ArboNed.

Maar de arbodiensten doen dan ook geen moeite om dat onderscheid te maken, stelt de in arbeidsrecht gespecialiseerde advocaat M. Holtzer. De diensten erkennen situatieve arbeidsongeschiktheid immers ook als de werknemer geen medische problemen heeft. De dreiging van een strenge WAO-keuring onthult volgens Holtzer de ware aard van de klachten. Na een jaar ziekte volgt immers die WAO waarop de 'zieke' geen aanspraak kan maken.

“Om die WAO-keuring te ontlopen gaan de 'misbruikers' na een jaar weer vier weken werken en als die erop zitten melden ze zich weer ziek. Dan kunnen ze weer een jaartje vooruit.' Het is niet anders dan misbruik van de geprivatiseerde ziektewet voor arbeidsrechtelijke conflicten, verklaart Holtzer. “Voor werknemers die niet ziek zijn en niet willen werken, bestaat het ontslagrecht.'

Werkgever Mos laat zieke werknemers niet langer door zijn arbodienst controleren sinds een arbo-controleur een werknemer maande twee weken bed te houden. “Terwijl die werknemer dacht: 'nou, ik kan morgen wel weer aan het werk'.' Bij een andere controle kneep een werknemer, die afwezig was wegens prive-problemen, even in zijn schouder en trok daarbij een pijnlijk gezicht. De volgende dag lag een rapport van de arbodienst op Mos' bureau waarin hem werd gesommeerd de fysieke arbeidsomstandigheden te verbeteren.