Triomf voor Clinton klap voor Republikeinen

Als de zaak-Lewinsky al een rol speelde bij de tussentijdse Congresverkiezingen - dan vooral in het nadeel van de Republikeinen.

Eindelijk heeft president Clinton weer eens reden tot vreugde. Na ruim negen maanden van intensieve berichtgeving over het Lewinsky-schandaal, hebben de Amerikaanse kiezers zijn partij niet afgestraft. De president heeft zijn volk misleid, het volk blijkt daarvan in het geheel niet overstuur.

Enkele maanden geleden werd nog voorspeld dat de affaire de Democraten bij de tussentijdse verkiezingen de das om zou doen. Die voorspelling is niet uitgekomen. De uitslag van gisteren is voor de Democraten een verrassend goed resultaat, dat de positie van Clinton alleen maar kan versterken.

De impeachmentprocedure die in het Huis van Afgevaardigden in gang is gezet, zal na de uitslagen van gisteren niet opeens worden opgeschort. De Republikeinen zijn nog steeds in de meerderheid, en de beschuldigingen tegen de president liggen nog steeds op tafel. De weerzin van de Republikeinen tegen Clinton is er ook niet minder op geworden.

Maar de leiders van de Republikeinse partij in het Congres zullen onder ogen moeten zien dat een afstraffing van de president en zijn partij is uitgebleven. Ook de tien miljoen dollar aan reclamespotjes die de Republikeinen in de laatste week van de campagne inzetten om het publiek aan het schandaal te herinneren, leidde niet tot een massale opstand tegen de Democraten. Eerder lijken de Republikeinen hun hand overspeeld te hebben, waarmee ze bijdroegen aan het onverwachte enthousiasme onder sommige groepen Democraten.

Zo speelde Monica Lewinsky gisteren wel degelijk een rol, maar een andere dan enkele maanden geleden werd voorspeld.

Om politiek te overleven had Clinton een goed resultaat hard nodig. Achter de schermen voerde hij intensief campagne.

Hij zamelde miljoenen in voor zijn partijgenoten. Hij deed herhaaldelijk een dringend beroep op de trouwste groepen Democratische kiezers, zoals de zwarte Amerikanen, om vooral te gaan stemmen. En door als president onverstoorbaar zijn werk te doen (met als resultaat onder meer een begroting met een overschot en een vredesregeling voor het Midden-Oosten) wist hij de affaire-Lewinsky in het publieke debat naar de achtergrond te dringen.

Daardoor konden de Democraten toch nog campagne voeren over de onderwerpen van hun keuze: gezondheidszorg, onderwijs en de oudedagsvoorziening.

Menige afgevaardigde en senator kan de president nu dankbaar zijn voor zijn overwinning. En dat krediet kan Clinton de komende maanden, als het Congres over zijn toekomst beslist goed gebruiken.

Voor de Republikeinen, die hadden gehoopt gisteren enkele tientallen zetels in het Huis te winnen en een handvol in de Senaat, is de uitslag meer dan een bittere teleurstelling. Het tegenvallende resultaat maakte gisteren meteen al een fel intern debat los over de koers van de partij. En het brengt de positie van Newt Gingrich, de voorzitter van het Huis van Afgevaardigden en een van de voornaamste strategen van de campagne, in direct gevaar.

In de ogen van de conservatieve harde kern heeft Gingrich de idealen van de “Republikeinse Revolutie' verspeeld, onder meer door in te stemmen met een begroting zonder belastingverlaging. En voor de Republikeinen die de partij een breder draagvlak willen geven om het politieke centrum terug te winnen, is Gingrich juist een te rechtse en omstreden figuur. Voor hen kunnen pragmatische conservatieven, zoals de gebroeders Bush en andere gouverneurs, een aantrekkelijk alternatief zijn.

Want deze verkiezingen lieten zien dat gematigde Republikeinen toekomst hebben.

De Republikeinen in het Congres verkeren in een hevig dilemma in verband met de affaire-Lewinsky. Een groot deel van hun achterban staat erop dat ze de impeachment van de president niet op een zacht pitje zetten of afdoen met een berisping. Maar ook al waren deze verkiezingen geen referendum over de impeachment van Clinton, ze hebben wel laten zien dat de Amerikaanse bevolking de kwestie geen halszaak vindt. Zelfs Afgevaardigde Bob Barr uit Georgia, een van de felste critici van de president, zei gisteravond al dat hij verwacht dat het niet meer tot impeachment zal komen.

Amerika is tevreden over de toestand van de economie, over de daling van de misdaadcijfers en over de manier waarop Clinton zijn werk doet. De kiezers hebben geen grote verandering in gang willen zetten en een Congres gekozen dat sterk lijkt op het vorige. Maar enkele geduchte tegenstanders van de president, zoals de Newyorkse senator D'Amato en senator Faircloth uit North Carolina, hebben het veld moeten ruimen.

Voor de toekomst van de Democraten is het feit dat ze het gouverneurschap vam Californie hebben gewonnen, zeker zo belangrijk als de afgenomen kans op impeachment. Om in het jaar 2000 de presidentsverkiezingen te winnen is de Golden State cruciaal, en een Democratische gouverneur kan een Democratische kandidaat waardevolle hulp bieden. Door zijn invloed op de indeling van nieuwe kiesdistricten, kan hij bovendien zijn stempel drukken op de manier waarop het Huis van Afgevaardigden wordt samengesteld.

Hillary Clinton en vice-president Gore hebben de afgelopen weken alle registers opengetrokken om Democratische kandidaten te steunen.

Als plaatsvervangers van de president reisden ze door het land en spraken ze felle tirades uit tegen de Republikeinen. Allebei hebben ze met hun inzet en het succes daarvan hun positie versterkt. Voor Gore was de campagne een generale repetitie voor de presidentsverkiezingen in het jaar 2000. Voor Hillary Clinton was het de bevestiging van haar comeback. Haar populariteit leed in Clintons eerste termijn ernstig onder haar geflopte initiatief voor hervorming van de gezondheidszorg.