Foto's die te raden over laten

Eigenlijk is het gewoon een spelletje. Neem een handvol kinderen, leg ze een foto of een tekening voor en vraag: wat zien jullie? Uitstekend geschikt voor een lange autorit of een regenachtige vakantiedag. Of voor een kinderprogramma, zoals Michel Kapteijns bewijst in zijn reeks vier minuten-items die de komende drie maanden op de donderdagen een vast onderdeel zullen vormen van VPRO's Villa Achterwerk.

Hardop Kijken heet de serie, en dat is precies wat er gebeurt. Iedere uitzending bestaat uit drie of vier plaatjes die van commentaar worden voorzien door kinderstemmen. De kinderen zelf blijven buiten beeld. Het recept is even aanstekelijk als pretentieloos. Wie, wat, waar, wanneer; het doet allemaal niet ter zake. Uitgelegd wordt er niks. Het enige dat telt zijn de afbeeldingen, varierend van een zeventiende-eeuws schilderij of een tekening van Leonardo da Vinci tot moderne grafiek en uit lichamen en gezichten opgebouwde 'puzzeltekeningen'. En foto's, want ook die laten ondanks hun hoge realiteitsgehalte voldoende te raden over. Of ze zijn om te lachen zoals die van Elliot Erwitt van een nudistenechtpaar tijdens hun huwelijksplechtigheid.

De kinderen in wisselende groepjes van vier (aan de stemmen te horen twee jongens en twee meisjes; ze moeten een jaar of tien zijn) betonen zich uiteraard scherpe observators. Bij een grappige foto van een jongetje dat met knijpers aan de waslijn is gehangen merkt een van de meisjes op dat als zij een tent met dekens bouwt die knijpers het nooit houden. Ze weet het zeker: “Dit is een truc.'

Zo nu en dan halen ze niet alleen iets uit de afbeelding maar stoppen er op hun beurt ook weer een verhaaltje in. Dat zijn de leukste momenten. En de leerzaamste. Zo zien ze op een foto van Robert Doisneau in eerste instantie wel het winkelende echtpaar voor de etalage, maar niet het naaktschilderij dat erin staat. “Ach, vader moet weer mee uit winkelen en dat vindt hij helemaal niet leuk', zegt een van de stemmen. Totdat ze het naakt ontwaren. Dan heeft vader ineens onmiskenbaar “een viezeoudemannengezicht'.

Slechts een enkele keer weten ze geen consensus te bereiken.

In de derde aflevering hoor je ze van verbazing bijna achterovervallen bij het zien van een uit vlekken samengestelde tekening van een ruiter te paard. Ze proberen van alles: bladeren, van een koe gevallen vlekken, een molen, een vliegtuig. Maar ze komen er niet uit. “Het is een cowboy op een paard', zegt een stem op de achtergrond. “Hoe zie je dat? Leg eens uit', roepen ze in koor. Maar een antwoord krijgen ze niet.

    • Eddie Marsman