Zalm laconiek over moeizame start van Paars II

Het kabinet-Kok beleeft moeizame maanden. Is het een kwestie van pech of heeft het te maken met de ontstaansgeschiedenis van Paars II?

Hij zei het gedecideerd en ook een beetje provocerend. Het zittende kabinet gaat de rit zeker volmaken. Hoezo? Gewoon omdat de onderlinge verhoudingen tussen de ministers prima zijn. Vielen kabinetten meestal niet omdat de ministers ruzie maakten? Nou, daar is in deze ministersploeg absoluut geen sprake van.

Gerrit Zalm, minister van Financien en mede-grondlegger van Kok-II, gaf gisteren in Leiden een vrolijke en optimistische kijk op de houdbaarheid van het zittende kabinet. Over de moeizame start sprak hij niet, aan de risico's van slecht weer ging hij voorbij. Nee, de kans dat de coalitie vier jaar in het zadel blijft, “was groter met dit kabinet dan met het vorige'.

Onzin, zo zei de Leidse hoogleraar empirische politicologie Rudy Andeweg het net niet, maar dat bedoelde hij in wezen wel. Als het echt slecht gaat met de conjunctuur moet de VVD zich profileren om het CDA niet “slapende rijk' te laten worden. En is de PvdA gedwongen meer te concurreren met GroenLinks, met als gevolg interne spanningen in de coalitie. Ook al zijn de verhoudingen tussen ministers nog zo goed, als de spanning tussen partijen te groot wordt valt een kabinet onvermijdelijk, betoogde Andeweg.

Voormalig onderhandelaar en fractievoorzitter van de PvdA, Jacques Wallage, had wel een verklaring voor de moeizame start van het kabinet. De coalitie miste een motto en was zo onvoldoende herkenbaar. Hij zag het als een “gemiste kans' dat na interessante analyses hoe Nederland er voor stond, is nagelaten een aantal kernthema's te formuleren. Zelf had hij eerder al gesproken over een “investeringskabinet' en ook had meer nadruk kunnen krijgen hoe “soliditeit en solidariteit' gelijk opgaan.

Minister Zalm relativeerde de afwezigheid van een Leitmotiv. Hij vond het overdreven om te doen alsof zonder een motto geen visie zou bestaan. Een slogan, zoals `Werk, werk, werk' is mooi, maar het moet niet geforceerd zijn. “Het is buitgewoon lastig het regeringsbeleid in een zin samen te vatten. Daar is het allemaal te complex voor', aldus Zalm.

Was de vorming van het tweede kabinet-Kok eigenlijk wel goed verlopen, vroeg de politicoloog Andeweg zich af. Niet helemaal, erkende Wallage. Het “democratisch tekort' was met de figuur van drie ministers die als informateurs een compleet regeringsprogramma opstelden groter geworden. Wallage bepleitte een terugkeer naar de klassieke aanpak, waarbij na een verkenning welke coalitie gevormd moet worden een informateur het “hak-en breekwerk' doet. Iemand, zoals de overleden CDA'er Jan de Koning die redelijk ongebonden was en kennis van zaken had. “Iemand die tegen een fractieleider kan zeggen: ga jij je huiswerk nog maar eens overdoen broeder', schetste Wallage.

Okee, Zalm vond de drie maanden “ook wel lang', maar was dat niet eigen aan “die typisch Nederlandse consensus-stijl'. De aanpak met drie informateurs had in zijn ogen grote praktische voordelen: “Je hoeft niet steeds op te letten'. Misschien was het ook wel “een kwestie van onthaasting', zei hij bij wijze van grap.

Hoe Zalm oordeelde over het rouleren van ministers? Hij hoopte dat het feit dat hij als enige was blijven zitten, niet als “een degradatie' werd opgevat. Sterker, hij was in enig stadium ook wel eens gepolst voor een andere post. Welke post hij ambieerde? Sociale Zaken had hem wel mooi geleken. “Al was het maar om regelmatig in de clinch te gaan met de minister van Financien.'

Minister Zalm: `Beleid van het kabinet is veel te complex voor een slogan'