Schap voller en producten verser door computer

Over anderhalf jaar zullen alle supermarktenketens via de computer hun bestellingen plaatsen bij al hun leveranciers. Volgens bierbrouwer Heineken loopt Nederland daarmee voorop.

Het aantal artikelen in de gemiddelde Nederlandse supermarkt is het afgelopen decennium meer dan verdubbeld tot ongeveer tienduizend. Tegelijk hebben de meeste supermarkten hun magazijnen vrijwel opgeheven. De resterende ruimte biedt plaats aan de lading van een vrachtauto, terwijl er dagelijks verschillende komen lossen.

Die combinatie van veel aanbod en weinig ruimte vraagt om zorgvuldig bestellen. En dat kan een computer beter dan een mens. “Vroeger bestelden we per telefoon', vertelt Henk van den Broek van de Dirk van den Broek-supermarkten. “Wij belden Heineken: doe maar tien pallets. Die juffrouw verstond dan elf pallets. Een pallet extra, dat kunnen we nog wel aan. Maar als de fouten groter worden, hebben we een probleem.'

Inmiddels bestellen bijna alle supermarktketens in Nederland hun Heineken- en Amstel-bier via de computer; ook het fout overtypen van faxformulieren heeft zijn langste tijd gehad. “We hebben nu voor anderhalve dag bier in de winkelschappen staan', zegt Van den Broek. “Meer hoeft niet, want we weten dat Heineken op tijd kan leveren.'

Bierbrouwer Heineken, met een overzichtelijk relatief beperkt aantal producten, behoort tot de fabrikanten die het verst gevorderd zijn met het elektronisch afhandelen van bestellingen bevestigingen en betalingen. Maar nog lang niet alle ruim duizend leveranciers en ongeveer zeventig supermarktketens in Nederland maken gebruik van gestandaardiseerde elektronische berichten.

Zoals velen hebben ook de fabrikanten en de supermarkten in Nederland hun overlegorganen. Ze maken daarin afspraken over beperking van verpakkingsmateriaal, over de streepjescode of over electronic data interchange (EDI).

De techneuten waren al sinds 1992 bezig met het vaststellen van standaard voor de elektronische uitwisseling van gegevens. “Dat duurde te lang', vertelt Theo de Rond marketingdirecteur van Heineken Nederland. “Dus besloten we het probleem vorig jaar vanaf de top te benaderen. In dit platform hebben we afgesproken dat alle leveranciers en afnemers voor het jaar 2000 op EDI zijn overgeschakeld.'

Het EDI-servicecentre levensmiddelenbranche verzorgt de opleiding en certificering van bedrijven. Iedereen is welkom, van multinational Unilever tot de producent van WC-Eend, een bedrijfje met twintig werknemers. De fabrikanten moeten wel, vult Henk van den Broek aan, een van de drie broers die de supermarktketen leiden. “Zonder EDI kom je daarna onze supermarkt niet meer binnen.'

Nederland moet na de Verenigde Staten en Groot-Brittannie, waar de dominante supermarktketens hun systemen aan de fabrikanten hebben opgedrongen, het derde land worden waar de levensmiddelenbranche op EDI is overgeschakeld. In Nederland is het de tweede branche, na de doe-het-zelf-winkels die zich zonder EDI niet zo stormachtig had kunnen ontwikkelen als de laatste jaren het geval was.

EDI en ECR (een systeem waarin fabrikanten en winkeliers onder meer gegevens over consumentengedrag uitwisselen) kan in de keten van toeleverancier tot consument (zie grafiek) veel kosten besparen. “Dat moet ook', zegt Van den Broek. “In Nederland hebben we de laagste marges op levensmiddelen van heel Europa. Zowel de winkelketens als de fabrikanten zijn er aan gewend op het scherp van de snede te opereren. En we zijn bereid samen de kosten in de keten te verlagen.'

Elektronisch bestellen vermindert het aantal kostbare fouten - van 6 tot 3 procent, zegt een deelnemer aan het programma - en dringt de benodigde voorraden in distributiecentra terug.

Het verkort de doorlooptijd in de keten - “waardoor groente, fruit en zuivel langer houdbaar zijn en we daardoor minder hoeven af te schrijven', zegt Van den Broek. EDI is een technologie waarmee we uiteindelijk de service aan de klanten verbeteren, zegt De Rond: minder lege schappen en versere producten in de winkel.

De besparingen zijn in de Verenigde Staten, waar deze concepten zijn ontwikkeld en als eerste werden ingevoerd opgelopen tot miljarden dollars. In Nederland zijn geen miljarden, wel miljoenen te verdienen.

“Wij zijn door het ruimtegebrek in Nederland al een stuk effecienter georganiseerd dan de Amerikanen', verklaart De Rond. “Weet je hoe lang het duurt voor een krat bier in Nederland vanuit de bottelarij via de winkel bij de consument terechtkomt? Zeven dagen. Winkels hebben hier een voorraad voor twee dagen. En hoe lang duurt het in de VS? Honderd dagen. Winkels hebben daar zeker twee weken voorraad.'