`Indonesie zal functioneel desintegreren'; Ex-minister Sarwono Kusumaatmadja

Indonesie bevindt zich in een buitengewone situatie: er is een ernstige crisis gaande, meent Sarwono Kusumaatmadja, onder president Soeharto minister van Milieu. Habibie zou daarom een overgangsregering moeten vormen op basis van een afgebakend noodprogramma.

Een buitengewone bijeenkomst van het Indonesische Volkscongres volgende week, doet de politieke temperatuur in Jakarta nu al fors oplopen. Er sprake van demonstraties en tegendemonstraties. En de roepia de barometer van de Indonesische politiek, staat op storm: vandaag kelderde de munt na wekenlange stabiele opwaartse lijn 1.000 punten ten opzichte van de dollar.

De vergadering van volgende week geldt als de eerste formele stap die nodig is om een meer democratisch Indonesie vorm te geven. Decreten en regelingen die in de loop van de Soeharto-jaren de president via de regeringspartij Golkar bijna absolute macht gaven moeten worden teruggedraaid en wetten die onder andere democratische verkiezingen in mei volgend jaar regelen, moeten worden aangenomen.

In het Volkscongres zitten echter nog steeds de oude gezichten, zo vindt de reformasi-beweging, die er slechts op uit zijn de status quo in stand te houden. Dat wil zeggen de gevestigde belangen van de Nieuwe Nieuwe Orde (Orde Baru Baru, of Orbaba) van president Habibie te beschermen.

Als bewijs hiervoor wordt onder andere verwezen naar het recente lozen van enkele tientallen dissidenten in het Volkscongres. Een van hen is Sarwono Kusumaatmadja, die laatstelijk onder Soeharto diende als tegendraadse minister van Milieu. Volgens Sarwono is hij “eruit geschopt' omdat hij van plan zou zijn geweest volgende week Habibie ten val te brengen. “Maar dat was ik niet echt van plan. Hij mag van mij blijven zitten. Maar ik vind wel dat hij zijn kabinet onder handen moet nemen. We bevinden ons in een buitengewone situatie: er is een ernstige crisis gaande. Habibie zou daarom een overgangsregering, een sterk afgeslankt zakenkabinet (in het Nederlands) moeten vormen op basis van een afgebakend noodprogramma dat wordt voorgelegd aan het Volkscongres.

Ik denk dat mijn vrienden in Golkar niet eens ruimte willen bieden aan zulke gematigde eisen.'

“Nu zijn er te veel bewindslieden. Zij zijn niet doelgericht bezig. Iedereen doet iets voor zichzelf en negeert de crisis. Vandaar dat er voortdurend stompzinnige uitspraken gedaan worden, die de zaak alleen maar verergeren.'

Wat gaat er volgens u gebeuren op de buitengewone zitting van het congres volgende week?

“Ik vermoed dat het Golkar zal lukken zijn plannen door te drukken. Maar als de externe druk van de oppositie te groot wordt, zal men Habibie opofferen. Zoals ze Soeharto hebben opgeofferd in mei. Het is nu makkelijk voor ze praktisch een zaak van routine. Ze zijn er nu gewend aan hun bazen op te offeren.'

Wie bedoelt u met `ze'? De Golkartop en de legertop?

“Nee, de legertop was niet betrokken bij de val van Soeharto. Het was allemaal een spel tussen Habibie, Akbar Tandjung, de nieuwe voorzitter van Golkar, generaal Prabowo, die van zijn schoonvader afwilde, en nog wat anderen. Wat er toen is gebeurd, is moreel gesproken zeer onjuist. Het is als Brutus en Julius Caesar. Alleen had Caesar slechts een Brutus en Soeharto had er wel zes. Ook het beeld dat Habibie de marionet van Soeharto was, is onjuist. Ze manipuleerden elkaar, het was een kwestie van geven en nemen. Maar nu moet Habibie zelf oppassen. Vooral Golkar-aanvoerder Akbar Tandjung is een expert in het opofferen van bazen. Hij zal niet aarzelen het weer te doen, als de druk te hoog wordt.'

Maar hij is nu zelf een van de bazen, als minister van het Staatssecretariaat en leider van Golkar.

“Ach, (in het Nederlands) een klein baasje. Hij was in de jaren tachtig mijn adjunct-secretaris-generaal van Golkar.

Later was hij onder andere minister van Huisvesting. Op die post heb je toegang tot veel mooie onroerend goed-projecten.'

Verwacht u werkelijk dat er de komende dagen zoveel druk wordt opgebouwd dat Habibie moet gaan?

“Dat kan ik niet zeggen, want er wordt ook tegendruk georganiseerd. Dus op dit moment staan in Jakarta twee massale groepen tegenover elkaar. Dat kan ook uitmonden in een remise-toestand; als geen der partijen het initiatief durft te nemen tot geweld. En als dat zo gaat, gebeurt er voorlopig niks. Dan zal Golkar zijn gesteriliseerde congres hebben zonder dwarskijkers. Het is echter een kwestie van uitstel: de problemen die ten grondslag liggen aan de huidige spanningen duiken dan later weer op.'

Net zei u dat het leger niet betrokken was bij de val van Soeharto.

“Ja, legercommandant generaal Wiranto wist echt nergens van. Hij had geen controle over Prabowo en zijn speciale troepen. Ik denk dat Wiranto nog steeds geen totale controle heeft: hij maakt nu een moeilijke tijd door. Alle generaals hebben nu hun eigen belangen en territoria en de macht is zoek. Dat is een gevaarlijke situatie. Je kunt nu al tekenen van regionale assertiviteit zien. Eerst was er Yogyakarta dat de sultan, tegen de wens van de centrale regering en tegen de heersende regels, installeerde als nieuwe gouverneur. Vervolgens organiseerde PDI-voorzitter Megawati haar congres volstrekt tegen de wens van Jakarta in Bali. Haar plan werd onmiddellijk gesteund door de lokale gouverneur, de militaire commandant en de chef van politie, tegen alle bezwaren in van de centrale regering. Deze regionale assertiviteit zal de komende maanden alleen verder toenemen. Om een voorbeeld te geven: de gouverneur van Irian Jaya heeft onlangs Habibie uitgenodigd zijn provincie te bezoeken.

En ik denk niet dat dit bezoek op voorwaarden van de president zal geschieden.'

Bent u niet bang dat dit land zal terugvallen naar een autoritaire staatsvorm?

“Erger, het land zal functioneel desintegreren. Dit proces hebben we al gezien: als niets werkt, als de overheid de openbare veiligheid niet kan garanderen, als de overheid recht en orde niet kan handhaven, als banken hebben opgehouden te functioneren als banken, dan zijn we functioneel gesproken al gedesintegreerd. Een `sterke man' zal te veel aan zijn hoofd hebben om zich op te dringen. Dus ik denk dat de volgende fase er een is van toegenomen regionale assertiviteit. En misschien zal het leger meer macht hebben, maar dan regionaal. Dit belooft een zeer langdurige crisis te worden van misschien vijf tot zeven jaar.'