Gazprom koopt voor prikje Hongaars voedsel

Hongaarse voedselproducenten hebben zonder uitzondering forse klappen opgelopen door de financiele crisis in Rusland. Maar de Russische energiegigant Gazprom profiteert hier van.

Vier weken lang is Sandor Szucs in Moskou van het kastje naar de muur gestuurd. Het was een nachtmerrie. Het leek wel of de prijs van zijn Hongaarse pluimveeproducten bij iedere nieuwe onderhandelingsronde verder naar beneden ging. Totdat hij uiteindelijk uitkwam bij de een van de vice-directeuren van het machtige energiebedrijf Gazprom. Een norse `apparatsjik' deed een eindbod dat ver onder de productieprijs lag.

Szucs was de wanhoop nabij: thuis in het oosten van Hongarije puilden de opslagruimtes uit, de lopende banden van het pluimvee verwerkende bedrijf Hajdu-Bet lagen stil, en 1500 van de 5500 werknemers waren al naar huis gestuurd. Szucs stond met de rug tegen de muur en moest wel ingaan op het `vernederende bod' van de Russen. Waar moest hij anders heen met zijn voor de Russische markt ingevroren kippen, eenden, ganzen en konijnen. Het Westen heeft geen belangstelling voor dit `slachtafval'. `Die willen alleen maar topkwaliteit'.

Zo werd het Russische Gazprom voor een prikje 6.000 ton diepgevroren pluimvee rijker. En Szucs mag in zijn handen wrijven dat hij uiteindelijk toch nog zaken heeft kunnen doen in Moskou ook al moet hij er op toeleggen.

Szucs vertelt zijn verhaal op een bijeenkomst van Hongaarse voedselproducenten die zonder uitzondering enorme klappen hebben opgelopen door de Russische crisis. Zij produceren al decennia lang voor de Russische markt. Eerst in het kader van de economische samenwerking tussen de communistische landen later via de vrije markt.

Toen het buitenlandse geldverkeer deze zomer ten gevolge van de crisis werd stilgelegd hadden de Hongaarse voedselproducenten nog 16 miljard forint (140 miljoen gulden) te goed voor goederen die ze al hadden afgeleverd.

Nu, twee maanden later, zit de handel met Rusland nog steeds muurvast. Een enkel bedrijf heeft een overeenkomst weten te sluiten, maar veel helpt dat niet. De oogst is binnen, het slachtseizoen is in volle gang en de Hongaarse voorraadschuren zijn tot de nok toe gevuld.

De Hongaarse regering van Viktor Orban heeft nog geen enkel gebaar gemaakt in de richting van de ondernemers. Het ambtenarenapparaat van de nieuwe centrum-rechtse regering blijkt even traag als dat van hun socialistische voorgangers. Er staan duizenden banen op de tocht en de ondernemers zijn wanhopig.

Maar Gazprom wil graag een handje helpen, zo vertelt Balazs Vajda op het kantoor van de AEB-bank in Boedapest. AEB is de enige Gazprombank buiten Rusland en speelt een cruciale rol in het buitenlandse geldverkeer van de Russische energiegigant. Vajda omschrijft AEB als een `clearing house' voor alle transacties van Gazprom in de regio (verkoop opslag en transport van gas en olie). In totaal zet de bank jaarlijks twee miljard dollar om. De Gazprombank in Moskou heeft een meerderheidsbelang in de Hongaarse bank.

Een ideale constructie dus om in tijden van nood toch wat rond te kunnen shoppen. Zo verscheen er in Boedapest een dag of tien geleden plotseling een vliegtuig met Russische voedselexperts aan boord. Ze trokken drie uur uit om de Hongaarse voedselproducenten duidelijk te maken wat de Russen wilden en onder welke voorwaarden.

Gazprom heeft 300.000 mensen in dienst. Inclusief familieleden is ruim 1 miljoen Russen voor zijn bestaan afhankelijk van Gazprom. Nu de infrastructuur in Rusland bezweken is onder de financiele crisis, zoekt de energiegigant naar alternatieve wegen om zijn werknemers te voeden en te verzorgen.

Uiteraard via de Gazprombank AEB in Boedapest die de overeenkomsten garandeert. Het is een soort kapitalistische barter operatie. De Hongaarse goederen worden in harde valuta afgerekend en Gazprom levert daarvoor gas dat eveneens in harde valuta wordt verrekend. Het gas is onderpand.

Volgens Vajda heeft de constructie voor iedereen voordelen. De Hongaren kunnen via een omweg toch hun producten kwijt, de Russen krijgen voedsel op tafel, de bank zelf verdient een leuk zakcentje en Gazprom krijgt extra kansen om zich op de Centraal Europese markt te manifesteren. Want de betaling in gas komt bovenop de bestaande leveringscontracten die Gazprom al in de verschillende landen hier heeft lopen.

Gazprom bepaalt dus de regels van het spel. De Hongaren voelen zich gechanteerd door het Russische energiebedrijf dat nu de markt komt afromen. `De prijzen die we krijgen zijn ronduit vernederend'.