De moed om de wereld in te trekken; Pearl Abraham over haar nieuwe roman `Afstand van Amerika'

De Amerikaanse schrijfster Pearl Abraham debuteerde met de roman `Vreugde der wet' waarin ze het leven in een streng-chassidisch milieu beschrijft. Ook in haar nieuwe boek komt ze nog niet los van die cultuur. “Mijn vader hoopt nog steeds dat ik met een religieuze jood zal trouwen.'

De Amerikaanse schijfster Pearl Abraham maakte in 1995 een opvallend debuut met haar roman The Romance Reader (in het Nederlands vertaald als `Vreugde der Wet'). In dit boek beschreef ze met veel humor het leven van de zestienjarige Rachel die opgroeit in een streng joods-chassidisch milieu en rebelleert tegen de strenge regels die haar van huis uit worden opgelegd.

Haar nieuwste boek Afstand van Amerika (oorspronkelijke titel `Giving up America') heeft een veel minder exotisch onderwerp, maar vertelt hoe het huwelijk van Deena en Daniel onafwendbaar op een scheiding afstevent. Abraham besteedt hierbij veel minder aandacht aan de folklore van het chassidisme. Deena en Daniel zijn weliswaar religieus opgegroeid maar staan met beide benen in het moderne leven.

Abraham (1960) zelf maakte zich als jonge vrouw langzaam los van haar chasssidische achtergrond. Ze schreef zich in op de universiteit en ging uiteindelijk op zichzelf wonen. “Hoewel ik nog thuis leefde, wisten mijn ouders van niets. Ik wilde het pas vertellen nadat ik zeker wist dat ik was toegelaten, want ik moest eerst toelatingsexamen doen. Aan het eind van het eerste semester kwamen ze erachter. Er waren geruchten, mensen hadden me in de buurt van de universiteit gezien.

“Mijn ouders maakten zich zorgen omdat het me onhuwbaar maakte. Ik deed wat ik zelf wilde en dat was bedreigend. Ondanks dat heeft mijn vader wel altijd zijn best gedaan om met me in contact te blijven. Hij hoopt nog steeds dat ik ooit eens met een religieuze jood zal trouwen. Dat vertelt hij me elke dag, hij maakt er geen geheim van. Mijn ouders zijn bedroefd over mijn keuzes omdat ze niet geloven dat ik zo gelukkig kan zijn, maar tot op zekere hoogte hebben ze het geaccepteerd.'

Voor haar boeken ontleent ze veel informatie aan haar eigen achtergrond. De omschrijving van haar romans als autobiografisch vindt ze echter misleidend. “In Vreugde der Wet wilde ik een beeld geven van het leven dat een chassidisch meisje te wachten staat', zegt Abraham. “Ik hoefde alleen maar om me heen te kijken: elk chassidisch meisje wordt uitgehuwelijkt. Het was niet aannemelijk dat Rachel daaraan zou weten te ontkomen. Maar het is niet mijn levensverhaal.'

Hoewel de personages in Afscheid van Amerika een joodse achtergrond hebben, speelt hun religie op het eerste gezicht een veel minder nadrukkelijke rol dan in Vreugde der Wet. “In Afstand van Amerika geef ik veel verwijzingen naar bijbelse thema's, meer dan in Vreugde der Wet. Zo is Deena in de Bijbel de dochter van Jacob die wordt verkracht door een prins van een andere stam. Uit wraak brengen haar broers alle leden van die stam om het leven. Wat mij interesseert is dat je tussen de regels door kunt lezen dat Deena verliefd op die man was geworden en met hem had willen trouwen. Ik gebruik Deena's naam om aan te geven dat ze de moed heeft om de wereld in te trekken.'

In Afstand van Amerika is niet alleen sprake van een sluimerend conflict tussen orthodoxie en de moderne wereld, dat vooral wordt gesymboliseerd door Jill, een blonde schoonheidskoningin en collega van Daniel op wie hij verliefd wordt. Abraham benadrukt ook het verschil tussen Deena en Daniel. Hoewel Deena uit het meer traditionele milieu afkomstig is, is het juist Daniel die veel belang hecht aan het naleven van de joodse wetten en rituelen. “Daniel houdt zich meer aan de religieuze voorschriften, maar hij doet het niet met zijn hart. Uiteindelijk beseft hij dat hij de regels altijd alleen maar heeft nageleefd, omdat het hem geleerd was.

Pas dan maakt hij zijn eigen keuze. Dat is precies waar het boek over gaat: als je ouder wordt, moet het moment komen dat je dingen niet alleen doet, omdat je ze zo geleerd hebt, maar omdat je het zelf wilt.'

Afstand van Amerika begint met een proloog waarin de vader van Deena aan de hand van de numerologische waarde van de namen Deena en Daniel voorspelt dat hun huwelijk geen stand zal houden. “Dat moet je niet zo serieus nemen', zegt Abraham. “Het is speels bedoeld maar het geeft wel aan dat chassidisme veel lyrischer en mystieker is dan orthodox-jodendom. De hele beweging is gebaseerd op mystiek, de kaballah. Daar wilde ik naar verwijzen. Ik wilde ook het verschil tussen chassidisme en orthodoxie onderzoeken. Volgens de chassidische leer moet elk individu groeien, zichzelf leren kennen, de Kaballah zegt dat God in jezelf zit dus wanneer je jezelf leert kennen, komt je dichter bij God.

“In Afstand van Amerika wilde ik weten of er redenen zouden zijn waarom Deena zou terugkeren naar de chassidische wereld. Daarom heb ik Deena met allerlei moeilijkheden geconfronteerd, om te zien wat er zou gebeuren. Deena gaat terug, maar ze beseft uiteindelijk dat ze niet meer in die wereld thuishoort. Iets dergelijks geldt ook voor mijzelf. Mensen vragen mij vaak of ik denk dat ik ooit nog naar de chassidische wereld zal terugkeren. Ik denk niet dat ik nog volkomen geaccepteerd zou worden ik ben niet bepaald een goede chassidische vrouw. Maar ervaringen die je eenmaal hebt gehad, kun je niet ongedaan maken. Omdat ik chassidisch ben opgevoed, zal ik daarvan altijd bepaalde aspecten behouden. En omdat ik in de moderne wereld leef, zullen er ook altijd elementen uit die wereld zijn die me bij zullen blijven.'