President Jefferson verwekte vrijwel zeker kind bij slavin

President Clinton heeft zijn Lewinsky-schandaal. Hij is niet de enige Amerikaanse president die een mens van vlees en bloed blijkt te zijn: zijn grote voorganger Thomas Jefferson, derde president van de VS, is 172 jaar na zijn dood in opspraak gekomen.

Een van de meest bewonderde Amerikaanse presidenten is na tweehonderd jaar opnieuw in het nieuws met een seksschandaal. Uit DNA-onderzoek blijkt dat Thomas Jefferson, die leefde van 1743 tot 1826, vrijwel zeker een kind heeft verwekt bij een van zijn slaven, de 28 jaar jongere Sally Hemings.

De ontdekking, die deze week wordt gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift Nature, bevestigt niet alleen hardnekkige geruchten die de derde Amerikaanse president al twee eeuwen lang achtervolgen. Ze werpen ook een nieuw licht op zijn bedenkingen tegen afschaffing van de slavernij en zijn uitgesproken bezwaren tegen raciale vermenging.

Bovendien kunnen de auteurs van een begeleidend artikel in Nature het niet laten om een parallel te trekken met de problemen van William Jefferson Clinton. “Met een perfecte timing verschijnt Jefferson weer', schrijven ze, “om ons te herinneren aan een waarheid die vanzelfsprekend zou moeten zijn: onze helden, en in het bijzonder onze presidenten, zijn geen goden of heiligen maar mensen van vlees en bloed met alle zwakheden en imperfecties die dat met zich meebrengt.'

Met de “waarheid die vanzelfsprekend zou moeten zijn' verwijzen de auteurs naar de Amerikaanse Onafhankelijkheidsverklaring uit 1776, waarvan Jefferson de auteur was. De beroemde eerste woorden van dat document luiden: We hold these truths to be self-evident, that all men are created equal.

Jeffersons vrouw Martha stierf in 1782, waarna Jefferson nooit hertrouwd is. In 1886, toen hij ambassadeur in Frankrijk was, kwam zijn jongste dochter Mary naar Parijs om bij hem te komen wonen. Zij werd vergezeld door Hemings, die toen veertien jaar was. In 1789 keerde Hemings, die toen zwanger was van haar eerste kind, met Jefferson terug naar diens huis Monticello, in Virginia.

Daar kreeg ze zeker vijf kinderen, die net als zijzelf allemaal een bijzonder lichte huidskleur hadden. Sally Hemings was een buitenechtelijke half-zuster van Jeffersons vrouw Martha, een dochter van haar vader en een slavin. Jefferson kreeg Sally in 1774 in zijn bezit uit de erfenis van zijn schoonvader.

In 1802 publiceerde een Schotse journalist in een Amerikaanse krant voor het eerst dat Jefferson, die toen president was, “een van zijn slaven als concubine had'. Het artikel veroorzaakte grote opschudding, maar stond een tweede ambtstermijn voor Jefferson niet in de weg. Jefferson heeft nooit direct op de aantijging gereageerd.

De resultaten van het DNA-onderzoek zijn volgens The Washington Post “als een bom ingeslagen bij historici'. Totnogtoe hechtten de meeste geleerden geen geloof aan verhalen dat Jefferson de vader van een of meer kinderen van Hemings was. Een van hen was Joseph Ellis, van wie vorig jaar nog het veel geprezen boek American Sphinx: The Caracter of Thomas Jefferson verscheen. Ellis heeft de kwestie eens afgedaan als niet meer dan “een rammelend blikje dat aan Jeffersons reputatie is vastgebonden'. Maar nu is hij er door het DNA-onderzoek van overtuigd dat hij het bij het verkeerde eind had, erkent hij in Nature.

Een van de weinige historici die wel geloofde dat Jefferson de vader was van een of meer kinderen van Hemings, Annette Gordon-Reed, van wie vorig jaar het boek Thomas Jefferson and Sally Hemings, An American Controversy verscheen, beweerde dat de mondelinge overlevering van zwarten door haar collega's steeds ter zijde is geschoven, om de reputatie van Jefferson te beschermen. Gordon-Reed reageerde gisteren tevreden op de uitkomst van het DNA-onderzoek.

Het laat volgens haar zien dat blank en zwart in Amerika niet twee aparte volkeren zijn: “We zijn door onze cultuur en door ons bloed met elkaar verbonden. Die werkelijkheid werd ontkend.'

Het onderzoek is uitgevoerd door een gepensioneerde patholoog uit Virginia, Eugene Foster, met behulp van veel collega's, o.a. van de universiteiten van Leiden, Leicester en Oxford. Foster richtte zich op de vergelijking van kenmerken van het Y-chromosoom bij afstammelingen van de Jefferson-familie en bij afstammelingen van twee zonen van Hemings. Het Y-chromosoom wordt meestal onveranderd doorgegeven van vader op zoon maar omdat Jeffersons enige erkende zoon stierf als kind, onderzocht Foster met behulp van bloedmonsters het DNA van vijf nakomelingen van een broer van Jeffersons vader.

Hun Y-chromosoom bleek precies overeen te komen met dat van de nazaten van Eston Hemings, de jongste zoon van Sally Hemings. Maar het Y-chromosoom van afstammelingen van haar oudste zoon, Thomas Woodson, die volgens tijdgenoten uiterlijk sterk op Jefferson leek, was heel anders. De meest waarschijnlijke conclusie moet zijn dat Eston Hemings een zoon van Jefferson was, en Thomas Woodson niet. Niet helemaal uit te sluiten valt echter dat een andere Jefferson de vader van Eston was, of dat het Y-chromosoom in kwestie pas in een latere generatie in de familie is gekomen. Maar historische aanwijzingen bestaan daar niet voor. Nazaten van Woodson, die er altijd van overtuigd zijn geweest dat ze van Jefferson afstamden, reageerden teleurgesteld en wantrouwig op het onderzoek. Afstammelingen van Eston Hemings zeiden dat hun vermoedens bevestigd waren.