Maleisiers bezorgd over proces tegen Anwar

Een bezorgd en grotendeels verward Maleisisch volk volgt sinds vanmorgen de rechtszaak tegen voormalig vice-premier Anwar Ibrahim. Deze werd kort na zijn ontslag begin september opgepakt en is aangeklaagd wegens corruptie en sodomie. Zonder het blauwe oog waarmee hij eind september voor het eerst werd voorgeleid, wandelde de 51-jarige Anwar vanmorgen de rechtszaal binnen waar hij zijn ouders, zijn vrouw en twee van zijn zes kinderen kort mocht omhelzen. “Ik verkeer in goede gezondheid', liet Anwar weten.

De zwelling onder zijn rechteroog zorgde vijf weken geleden voor grote ophef. Anwar zou kort na zijn arrestatie mishandeld zijn door de politie. Bronnen die nauw betrokken zijn bij de zaak, beweren dat tweespalt binnen de politie de oorzaak is geweest voor het blauwe oog. Kort voordat Anwar voor het eerst werd voorgeleid, zouden agenten die hem welgezind zijn, hem in de gevangenis waar hij werd vastgehouden, en na overleg met hem, hebben mishandeld. Dat zou verklaren waarom Mahathir van niets wist. “Als hij het had geweten, was Anwar nooit met dat oog de rechtszaal binnengewandeld', zegt een Maleisische jurist.

Het verhaal is illustratief voor de verwarring onder het volk in een land dat politiek tot voor kort tot de meest stabiele in Azie hoorde. Niemand weet meer of hij de ondanks alles nog steeds populaire premier Mahathir moet geloven, of moet kiezen voor de hervormingsstrijd van de voorbeeldige moslim Anwar. Het harde optreden in de afgelopen weken van de Maleisische politie tegen demonstraties van Anwar-supporters heeft de kritiek op Mahathir vergroot.

De vandaag begonnen rechtszaak kan de situatie in Maleisie verder compliceren als blijkt dat het proces niet eerlijk verloopt. Mahathir roept al dagen dat de rechter zal beslissen over Anwars schuld, maar de recente historie van Maleisies jurisdictie toont voldoende voorbeelden van twijfelachtige besluiten. Rechters die ooit beslisten in het nadeel van de regering werden doorgaans snel van hun post ontheven. Juristen in Maleisie zeggen dat de rechter in de Anwar-zaak, Augustine Paul, een van de meest onafhankelijke rechters in Maleisie is. “Maar stel dat Anwar deze zaak wint, dan gaat de aanklager in hoger beroep en uiteindelijk zal een pro-Mahathir man over deze zaak beslissen', zegt een advocaat.

Op de eerste zitting weigerde de rechter vanochtend om afgevaardigden van internationale mensenrechtenorganisaties als waarnemers toe te laten. Volgens hem zou toelating van zulke waarnemers ten onrechte de suggestie geven dat de rechtsgang niet eerlijk zou verlopen.

Anwar zelf ontkende vanmorgen schuld in alle vier corruptie-aanklachten, waar de eerste van een serie rechtszaken om draait. In totaal lopen er vijf corruptie-aanklachten tegen Anwar, en vijf aanklachten wegens sodomie (homoseksueel gedrag, strafbaar in het conservatieve moslimland dat Maleisie is). De openbare aanklager voert alleen al in deze eerste rechtszaak 52 getuigen op om de rechter te overtuigen van Anwars schuld.

Maar de zaak-Anwar draait om veel meer dan deze aanklachten, die overigens voor veel Maleisiers als ongeloofwaardig worden beschouwd. Het gaat om de politieke macht in het land. Niet voor niets spreekt Anwar van een “politieke samenzwering op het hoogste niveau'. Anwar gold jarenlang als de man die Maleisie de volgende eeuw in zou leiden, de eerste van een serie nieuwe leiders die de oude garde in Azie, aangevoerd door de 72-jarige Maleisische premier Mahathir Mohamad, zou vervangen. Maar de financiele crisis doorkruiste dat plan. Anwar had andere, meer liberale ideeen dan Mahathir over de manier waarop Maleisie uit het diepe economische dal moest klimmen.

De eigengereide, autoritaire premier, die sinds 1981 onafgebroken aan de macht is, probeert al maandenlang met talloze noodmaatregelen, waaronder een vastgestelde wisselkoers voor de nationale munt, greep te krijgen op de economie. Anwars kritische visie werd niet langer op prijs gesteld door Mahathir, die zijn politieke leerling een steeds lastiger plaatsvervanger vond.

Bovendien, zo zeggen diplomaten, vreesden Mahathir en zijn vrienden de strenge hand van Anwar. “Anwar weet alles van hen, hoe ze hebben geprofiteerd van vriendjespolitiek en hoe ze zich zo hebben verrijkt', meent een Westerse diplomaat. “Het gaat over hervorming van een systeem dat zijn macht heeft misbruikt', zei Azizah Ismail, Anwars vrouw, dit weekeinde.

Azizah nam na Anwars arrestatie de leiding over van de Reformasi-beweging die haar man na zijn ontslag opzette. De beweging is de afgelopen weken alleen maar groter geworden. Vandaag stonden een paar honderd Anwar-aanhangers buiten de streng bewaakte rechtszaal vreedzaam te demonstreren. De komende tijd wordt vooral hun uithoudingsvermogen op de proef gesteld. Volgens de openbare aanklager kan het tot juni volgend jaar duren voordat uitspraak wordt gedaan. Dat komt Mahathir niet slecht uit: het winnen van tijd terwijl zijn belangrijkste rivaal achter de tralies, is voor hem de beste manier om de macht stevig in handen te houden.