Kerk praat over rol van Inquisitie; Verzet tegen `mea culpa'

Een besloten conferentie over de Inquisitie in het Vaticaan heeft de paus bouwstenen gegeven voor een `mea culpa' over de misstanden van deze kerkelijke rechtbank.

Maar binnen de katholieke kerk blijkt sterke weerstand te bestaan tegen zo'n publieke schuldbekentenis.

Een vijftigtal historici theologen en curieleden heeft drie dagen lang over de Inquisitie gediscussieerd. Dat gebeurde achter gesloten deuren, om een vrije gedachtenuitwisseling te stimuleren. In zijn afsluitende woorden nam paus Johannes Paulus II zaterdag enige afstand van eerdere uitspraken.

Hij concludeerde dat verdere studie naar de historische context nodig is en dat emotionele uitspraken moeten worden vermeden. Eerder had hij gezegd dat de katholieke kerk de verantwoordelijkheid op zich moet nemen voor uitwassen van de Inquisitie. De paus heeft daar in 1992 een eerste aanzet toe gegeven met de rehabilitatie van de astronoom Galileo Galilei, een van de tienduizenden mensen die om religieuze, politieke of wetenschappelijke redenen in botsing kwamen met de kerk en door de Inquisitie zijn veroordeeld.

Bij de opening van de conferentie donderdag had kardinaal Etchegaray, een van de invloedrijkste curieleden eraan herinnerd dat de Inquisitie in 1233 is opgezet als een kerkelijke rechtbank. Ook al hadden veel vonnissen een politieke achtergrond uiteindelijk zijn die geveld onder verantwoordelijkheid van de kerkelijke autoriteiten. Er waren verschillen per land, zei Etchegaray, maar “dat verandert het ecclesiastische karakter van deze instelling niet'.

Een sterke tegenstroming wil de verantwoordelijkheid voor uitwassen als marteling en wrede doodvonnissen vooral bij de toenmalige politieke leiders leggen. Sommige bevoegdheden van de Inquisitie waren gedelegeerd aan wereldse leiders. Met name in Spanje zijn zij zeer hard opgetreden tegen andersdenkenden, of dat nu joden, Arabieren of vermeende ketters waren.

De paus heeft het antisemitisme en de Inquisitie uitgekozen als hoofdthema's voor een schuldbekentenis die de kerk in staat moet stellen met een schone lei te beginnen aan het derde millennium. De paus zei dat anderen hieraan een voorbeeld zouden moeten nemen. “Het is legitiem te hopen dat de verantwoordelijke politici en de volkeren, vooral die welke betrokken zijn in dramatische conflicten die worden gevoed door haat en door de herinnering aan vaak oude wonden, zich laten leiden door de geest van vergiffenis en verzoening waarvan de kerk getuigt.'