Een dictatoriale democraat; Jorien van den Herik, dakdekker/ondernemer en `redder van Feyenoord'

Feyenoord werd vorige maand opgeschrikt door een inval van de FIOD. Jorien van den Herik trekt bij de Rotterdamse voetbalclub aan de touwtjes. Een solist met macht.

Zelfs als Jorien van den Herik op zijn jacht in de Middellandse Zee vaart, houdt hij nauw contact met zijn informanten bij zijn zakelijk imperium en bij Feyenoord. “Een meter aan faxen per dag op zijn boot is niks', zegt een ingewijde. “Als hij weg is, laat hij altijd zijn reisschema achter inclusief alle nummers waarop hij bereikbaar is' vertelt Benno Leeser, voorzitter van de businessclub van Feyenoord en directeur van Gassan Diamonds waar Van den Herik een commissariaat heeft.

De `dictatoriale democraat', zoals Van den Herik zich volgens Feyenoordkenner Dick van den Polder zelf noemt, houdt de touwtjes graag strak in handen. Maar hij heeft niet overal greep op. De FIOD nam vorige maand een deel van de administratie van Feyenoord in beslag, zaterdag leed de club de eerste nederlaag van het seizoen, thuis tegen AZ, en supporters gaan grof over de schreef. “Alle joden aan het gas', klonk het twee dagen geleden nog uit duizenden kelen.

Jorienus Adrianus van den Herik werd op 11 november 1943 in Sliedrecht geboren als telg uit een baggeraarsfamilie. Zijn ouders, Nederlands Hervormd, waren streng in de leer. Op vijftienjarige leeftijd bekleedde hij al zijn eerste voorzitterschap, dat van de Christelijke Jonge Mannen Vereniging in Zwijndrecht, waar hij opgroeide. Van den Herik was ook voetballer. C. de Krei, voorzitter van de plaatselijke voetbalclub Pelikaan: “Als jongeling schopte Van den Herik het bij ons tot het tweede elftal, waar hij verdediger was. De weinigen die hem zich nog een beetje herinneren, zeggen dat hij een “onopvallende, statige en stijve voetballer' was. In een vraaggesprek met Het Vrije Volk (30 april 1987) zegt Van den Herik dat hij ook ooit bij het Dordtse Fluks speelde, “in de lagere elftallen'.

“Als speler was ik een verarming voor het voetbal. Als bestuurder hoop ik dat een beetje te compenseren', bekende hij. Maar in de Volkskrant meldde Van den Herik twee jaar geleden dat hij een lange snelle buitenspeler was, altijd op zoek naar de achterlijn. Vandaar kwam dan altijd een loepzuivere voorzet. “Het was bijna altijd een doelpunt.'

Feyenoord-voorzitter Van den Herik is allang geen inwoner van Zwijndrecht meer. Hij woont nu afwisselend in Antwerpen en op Cyprus. Hij werd rijk in de dakbedekking en is tegenwoordig aandeelhouder en commissaris van tal van binnenlandse en buitenlandse bedrijven. Weinigen bij Feyenoord weten wat Van den Herik precies doet. Zaken en prive houdt hij nauwlettend gescheiden. “Wat hij voor werk doet? Al sla je me dood', zegt Willem Veenman, voorzitter van supportersvereniging. “Hij doet iets in de dakbedekking of zo. Ik weet wel dat het een workaholic is die verschrikkelijk veel reist.' Oud-Feyenoorder John de Wolf heeft het nooit met Van den Herik over zijn zaken gehad. “Ik zou niet weten wat hij precies doet, het interesseert me trouwens ook niet.'

Een van Van den Heriks beste vrienden is oud-Spartaspeler Co Onsman. Naast een vriend is Onsman de zakelijk compagnon van Van den Herik. Over het zakenleven van Van den Herik weigert Onsman iets te zeggen. “Wij hebben al twintig jaar geleden afgesproken dat we nooit iets over elkaar of over de zaken in de publiciteit brengen. En daar houd ik mij aan.'

Van den Herik en Onsman leerden elkaar in 1969 kennen toen ze samen werkten bij Asbitondak, een groot dakbedekkingsbedrijf in Zwijndrecht. Van den Herik begon er op 26-jarige leeftijd als vertegenwoordiger. Hij kon goed opschieten met oud-Spartabestuurslid Lou Mast, de eigenaar van het bedrijf.

Van den Herik maakte er vrij snel carriere en na een paar jaar was hij al adjunct-directeur. Van den Herik koesterde respect voor de mens Mast, maar zakelijk gezien verschilden de twee van mening. Hij wilde meer invloed op het bedrijf, maar Mast voelde daar niet voor. Van den Herik houdt niet van stilstand, hij is steeds op zoek naar nieuwe uitdagingen. Met zijn collega Onsman begon Van den Herik een eigen dakbekkingsbedrijf, Swindak BV in Zwijndrecht.

John van Westreenen werkte zowel bij Asbiton onder Mast als onder Van den Herik bij Swindak. Hij herinnert zich Van den Herik als “straight' en altijd “to the point'. Het voetbalblad Hard Gras wijdde in mei 1996 het nummer `De Coolsingel bleef leeg' aan Feyenoord. Daarin wordt beschreven hoe Sparta-bestuurders tijdens het Rood-Witte Mannen Diner over de relatie Van den Herik en Mast spreken. Mast was de uitvinder van met asfaltoplossing geimpregneerd schuimrubber, een soort voorloper van kit. Het middel werd wereldwijd gebruikt en het patent dat Asbiton had leverde miljoenen guldens op. Van den Herik nam, toen het patent afliep onmiddellijk de rechten over voor zijn eigen bedrijf.

Een medewerker van Sparta die absoluut niet met zijn naam in de krant wil “Van den Herik is zo'n gladde jongen, voor je het weet zit ik in de bak' herinnert zich Mast als een doodgewone jongen die kapot is gemaakt door Van den Herik. “De affaire heeft Mast ontzettend veel pijn gedaan. Het betekende het einde van zijn bedrijf. Later kreeg hij een hartaanval en is overleden' zegt hij. Ron Mast heeft nog even het bedrijf van zijn vader overgenomen. Hij wil niet meer met Van den Herik worden geconfronteerd. “Ik heb geen zin om iets over hem te zeggen', vertelt Ron Mast.

Van den Herik zegt in een interview met De Volkskrant over het patent: “Het liep af, maar bovendien heb ik er geen gebruik van gemaakt.'

Van den Herik trok in de jaren zeventig in zijn eentje naar Saoedi-Arabie op zoek naar het zakelijk geluk. Zijn huwelijk met zijn eerste vrouw liep toen op de klippen. Inmiddels is hij samen met Joke. Saoedi-Arabie was het begin van het zakelijk succes van Van den Herik. Daar ontmoette hij ing. Gerard Kerkum, die sinds 1977 een Ogem-project leidde: de bouw van een stadswijk ter waarde van 1,5 miljard gulden. Van den Herik verzorgde de dakbedekking en logeerde bij de oud-Feyenoordspeler en latere bestuurder Kerkum.

In 1984, toen Johan Cruijff werd aangetrokken, was Van den Herik bezig aan een opmars in de coulissen van Feyenoord. De inmiddels zeer succesvolle zakenman, met geld te over, en huizen en kantoren in Zwijndrecht, Nice, Cyprus en Little Rock, was voorzitter van de Vrienden van Feyenoord, een groep kleine sponsors. Van den Herik was bij Feyenoord gekomen op voorspraak van zijn oude vriend Kerkum.

Eind jaren tachtig was Van den Herik opgeklommen tot lid van de Beheerstichting en leende hij Feyenoord ongeveer 2,5 miljoen gulden voor de aankoop van onder meer Lars Elstrup en Antal Roth. Hij was president-commissaris van het Stadion Feijenoord en later werd hij door shirtsponsor HCS gevraagd penningmeester van de club te worden. Als schatbewaarder schrok hij van de financiele situatie. De vereniging was volgens hem “technisch failliet': aan het einde van het seizoen '90-'91 bedroeg het begrotingstekort ruim 5,5 miljoen gulden. Er was geen geld voor de spelerssalarissen. Uit gene ruilde Van den Herik zijn dure BMW 850 in voor een model van vier jaar oud.

Mr. C. Ultee, ex-advocaat, was van 1987 tot 1989 secretaris van Feyenoord. Hij omschrijft Van den Herik als “de redder van Feyenoord'. “Dat hij de club geld leende, was niet het belangrijkste', zegt Ultee. “In de turbulente tijd dat de sponsors kwamen en gingen, hield hij zijn ogen open. Hij zorgde ervoor dat Feyenoord niet werd meegesleurd in het faillissement van HCS. En later regelde hij de zaken zo, dat de geldschieter (nu Stad Rotterdam Verzekeringen) zich niet met het beleid kon bemoeien. Van den Herik is buitengewoon recht door zee. Het belang van Feyenoord staat bij hem altijd voorop. Hij solistisch? Bij Feyenoord kun je niet solistisch zijn. Daarvoor is de achterban te sterk.'

Naast Van den Herik zijn er maar twee bestuursleden bij Feyenoord: Rob Baan en George de Jong. Een ex-medewerker van Feyenoord hij wil zijn naam niet in de krant noemt die bestuursvorm “bezopen'. “Baan is bezoldigd, dus afhankelijk. De Jong zit acht maanden per jaar in Oostenrijk wegens de behandeling van zijn zieke vrouw. De Raad van Toezicht bestaat uit twee leden, Amandus Lundqvist en Hans Mentink. De laatste doet als advocaat alle zaken voor Feyenoord! Dat is een lelijke verstrengeling van zaken. Zou hij ooit iets durven adviseren in de trant van: `meneer Van den Herik, u moet nu echt opstappen'? Nee toch.'

Volgens Dick van den Polder, sportjournalist en Feyenoordkenner, en nu nog actief voor Radio Rijnmond, zou Feyenoord zonder Van den Herik niet meer hebben bestaan. “Maar', zegt hij, “Van den Herik drukt een te zwaar stempel. Hij moet iemand naast zich hebben die aan zijn jasje trekt en iets roept van: `zouden we dat niet anders oplossen'?'

Willem Veenman, voorzitter van Feyenoords supportersvereniging, heeft groot ontzag voor de persoon Van den Herik.

“Hij heeft heel vaak gelijk, hij is een van de betere voorzitters die Feyenoord ooit heeft gehad. De man staat altijd open voor alles. Maar hij kan ook autoritair zijn, hoor. Als je met hem in discussie gaat, luistert hij eerst zorgvuldig naar je en daarna geeft hij zijn visie. Die moet dan worden gevolgd.'

Persoonlijk heeft Veenman veel aan Van den Herik te danken. Voorheen was hij stukadoor, nu heeft hij sinds anderhalf jaar een eigen stukadoorsbedrijf met negen man personeel. Van den Herik wees hem de weg hoe hij het beste een bedrijf kon beginnen. “Ik kreeg zo zonder onderpand een zak geld van de bank. Hoe de voorzitter dat heeft geregeld weet ik niet, maar dat is nou zijn charme.'

Wat Veenman als diens charme omschrijft heeft anderen ertoe bewogen Van den Herik en Feyenoord de rug toe te keren. Zijn eigengereide optreden heeft hem veel vijanden bezorgd, bijvoorbeeld toen hij een keiharde campagne tegen Sport 7 voerde. Verschillende trainers, mensen uit de medische staf, voormalige bestuursleden botsten binnen Feyenoord met de voorzitter. Ze stapten op of werden weggewerkt. Zo moest directeur Nicole Edelenbos enkele maanden geleden vertrekken toen bekend werd dat ze een relatie had met Ajax-directeur Maarten Oldenhof.

Maar ook buiten Feyenoord is hij niet geliefd. Nol Hendriks, zakenman en bestuurslid van Roda JC: “Ik heb in het verleden een paar lelijke conflicten gehad met Van den Herik. Namens Feyenoord benaderde hij een paar jaar terug onze Poolse speler Iwan, die bij ons nog een doorlopend contract had. Dat doe je niet. Later heeft-ie die verwerpelijke werkwijze nog een keer toegepast. Van den Herik heeft de televisiezender Sport 7 kapotgemaakt, wat alle profclubs met uitzondering van de top verschrikkelijk veel geld heeft gekost.

Toch is Van den Herik de redder van Feyenoord. Een jaar of zes, zeven geleden had ik Feyenoord kunnen kopen via de noodlijdende sponsor HCS. Van den Herik heeft toen ingegrepen, hij verdient een standbeeld in De Kuip. De laatste jaren heb ik, tijdens een paar etentjes, een andere Van den Herik leren kennen. Hij werkt hard, leeft zuinig. Hij lijkt wat dat betreft op mij, maar hij is iets meer een straatvechter dan ik. Hij is een aanvaller.'

De zaak uit handen geven of de hand in eigen boezem steken zijn geen eigenschappen die bij Van den Herik passen.

Feyenoord-kenner Van den Polder: “Als er een Feyenoorder wordt geschorst, krijgt de KNVB de schuld. En in de FIOD-affaire suggereert hij dat een hogere macht bezig is te bewerkstelligen dat Feyenoord geen kampioen wordt.'