Zonder liefde zijn vrouwen ziek

Voorstelling: Moedersnacht van Het Toneelhuis. Regie: Ilse Uitterlinden.

Wat doen vrouwen als de mannen weg zijn? Ze eten eerst alle taart en dan elkaar op. Tenminste, zo beschrijft Lisa Engel het in haar stuk Moedersnacht dat wordt gespeeld door het Belgische Toneelhuis. Lisa Engel is het pseudoniem van een anonieme Duitse. Zij is zo anoniem dat ze ook best een man zou kunnen zijn. De Duitse pers heeft zich al flink het hoofd gebroken over de identiteit van de schrijfster en de moraal en strekking van haar toneelstuk.

Moedersnacht roept inderdaad veel vragen op. In een kale feestzaal komen drie generaties vrouwen bijeen om de vijfentwintigste sterfdag van grootvader te vieren. De vrouwen eten veel. Op de kale tafel staan acht taarten die allemaal naar binnen worden gewerkt. Een van de dochters doet zich voor als man. De resterende vrouwen storten zich op de nep-man, wat een genante machtsstrijd en een orgie van het vlees tot gevolg heeft.

Het stuk heeft een duidelijk mythisch karakter. Het zit om te beginnen vol verwijzingen naar andere mythes: de kannibalistische Penthesileia en haar Amazones die op mannenjacht gaan; de twistappel en de schoonheidswedstrijd tussen de godinnen die ten grondslag lag aan de Trojaanse oorlog. Voorts zijn de vrouwen in Moedersnacht meer oertypes dan mensen. De grootmoeder profileert zichzelf bijvoorbeeld als oermoeder uit wie alles is voortgekomen. Het stuk heeft ook een tijdloos karakter, alsof de vrouwen al vanaf het begin der tijden in de feestzaal zitten. Uit de manier waarop gezegd wordt dat de mannen weg zijn, blijkt dat het niet specifiek om hun eigen mannen gaat, maar om alle mannen. De taal is soms plechtig, hoogdravend als van een mythe. Vooral de grootmoeder drukt zich graag groots uit: “Jullie licht zal vergloeien als in de poolnacht omdat jullie de kunst niet hebben verstaan op tijd de hitte van mannen op te sluiten in jullie lijf, dat nu in de kou gebrek lijdt en zich aan lauwwarme herinnering tevergeefs warmt.'

Moedersnacht is een merkwaardig stuk. Als het een mythe is, dan zullen de vrouwen in het stuk wel alle vrouwen moeten voorstellen. Dat zou getuigen van een weing verheffend vrouwbeeld: vraatzucht, haat beestachtigheid, hysterie en wanhoop. Dat is alles wat over zou blijven als de mannen weg zouden zijn. Zonder liefde zijn vrouwen zieke beesten is dat het idee?

Regisseur Ilse Uitterlinden laat Moedersnacht bijna kluchtig spelen. Dat is zeker te rechtvaardigen. De tekst kan wel wat luchtigheid gebruiken en aangezien de vrouwen archetypen uitbeelden kunnen ze best karikaturaal worden neergezet. De jongste dochter (Els Dottermans) is een opgeblazen stripfiguur dat met een te hoge stem te veel praat. De nepsnor van de als man verklede oudste dochter (Sofie Decleir) zit scheef op haar lip geplakt. Pruik en baard komen duidelijk uit de feestwinkel. Grootmoeder (Olga Zuiderhoek) is een robuust manwijf met een lage, snerende stem die in grote stappen over het toneel beent. Soms gaat de klucht echter over de rand. De moeder (Karlijn Sileghem) zit in het begin nog heel grappig te gniffelen met haar vette rug naar het publiek toe. Maar later, vooral tijdens de geile dans rondom de man, gaat ze te gek doen. Ook de twee dochters staan dan raar en druk te schutteren. Wat wanhoop en dierlijke lust moet zijn, wordt dan vreemd met de armen zwaaien. Dit intrigerende toneelstuk had op zo'n moment best wat minder lollig gekund.