HOLLANDS DAGBOEK; Lodewijk de Waal

Lodewijk de Waal (48) leidt sinds 1997 de FNV. Als lid van zowel de SER als de Stichting van de Arbeid is hij een vooraanstaande figuur in het Nederlandse poldermodel. Daarom werd hij deze week uitgenodigd door de Labour-regering van Tony Blair, die steun zoekt voor haar Derde Weg. De Waal is getrouwd met Iske, zij hebben twee kinderen, Hanna (7) en Daan (9).

Dinsdag 20 oktober

Londen - Om half negen zit ik bij John Monks, mijn collega van de Engelse vakbond TUC, om mijn bezoek aan minister Mandelson voor te bereiden. Mandelson was vroeger secretaris van Monks; tegenwoordig speelt hij als linkerhand van Tony Blair zijn eigen rol.

Mandelson barst los met priemende blik en een bestraffend vingertje. De vakbonden moeten goed begrijpen dat ze de regering niet meer kunnen gijzelen. Ze moeten betere diensten aan hun leden verlenen en minder aan politiek doen. Hij is positief over John Monks, maar waarschuwt dat hij sommige vakbondsleiders wel zal krijgen.

Als Monks tussenbeide komt, kan hij ook een pak rammel krijgen. Flexibiliteit is voor Mandelson de essentie van het poldermodel. Constante modernisering van de vakbeweging is het adagium. Wat betreft zijn ontwerp van regelgeving voor vakbondswerk, `fairness at work': de werkgevers hebben al meer moeten slikken dan de vakbonden, nu is de TUC aan de beurt. Ik bepleit dat hij John Monks in een positie brengt waarin hij iets kan bereiken, gezag kan opbouwen. Maar of hij zich er iets van aan trekt?

De geprivatiseerde trein brengt me naar Manchester voor de General Council van de TUC. Mijn speech voor de vakbondsleiders en de uitgebreide discussie verlopen goed. Aan de bar vertellen ze hoe eigenaardig de TUC georganiseerd is. Zo is er nog altijd een bond van twaalf werknemers in de schapenscheerdersscharenfabricage. Ze willen het allemaal anders alleen gaan de veranderingen langzaam. John Monks is in zijn nopjes, mijn toespraak past goed in de verdere discussie over modernisering van de TUC.

Woensdag

Na het ontbijt naar Hulme en Moss, wijken van Manchester, met de bijnaam `Gunchester' vanwege enorme schietpartijen (10 tot 20 doden per jaar), drugshandel en massale werkloosheid.

Ik praat met een opbouwwerker die gek wordt van alle door elkaar lopende initiatieven die mensen aan banen proberen te helpen. Ze krijgen allemaal subsidie en zeggen allemaal dat het hun verdienste is als er eens iemand aan een baan wordt geholpen. Dezelfde baan komt zes keer in de statistieken voor.

Men probeert orde in de chaos te scheppen en de wensen van de bewoners als uitgangspunt te nemen, niet de wensen van de goedbedoelende initiatieven met subsidiehonger. Er lopen nu nog vijf initiatieven tegelijk. Er is dik 300 miljoen gulden gestoken in een wijk van 30.000 mensen. Van hen zitten 4.000 in een trainingsprogramma.

Terug in Londen ga ik naar prime ministers question time. Het parlementaire spektakel overtreft al mijn verwachtingen. Oppositieleider William Hague zet scherp in: “Binnen 18 maanden heeft Labour de `gouden erfenis' van 16 jaar conservatief bewind verkwanseld'. De parlementariers van Labour liggen dubbel in hun bankjes. Blair werkt zich ook omhoog en beschuldigt Hague van `idiote hysterie'. Het enthousiasme van zijn aanhang kent geen grenzen.

Na Blair praat Peter Mandelson over de dreigende ontslagen bij Rover: “Werkgevers en vakbonden zullen het productiviteitsgat van dertig procent met de Duitse auto-industrie moeten overbruggen.' Een mooie illustratie bij ons eerdere gesprek.

Een vrijwel leeg Hogerhuis discussieert over Noord-Ierland. Van een aantal aanwezigen kun je niet zien of ze diep in slaap zijn of reeds enige tijd overleden.

In Downing Street 10 ontmoet ik twee adviseurs van Blair. We praten in de voormalige werkkamer van Thatcher. Ik blijf me afvragen welke rol in de `Derde Weg' van New Labour is weggelegd voor de bonden.

Ook nu weer geen heldere antwoorden. De bonden moeten moderniseren, dat wordt steeds herhaald, maar op de vraag hoe de regering dan hun rol zou zien, komt geen antwoord.

Ook New Labour is ambivalent, en geeft dat toe. Bij verkiezingen smeekt men om hulp van de TUC, maar anderzijds wil men eigenlijk een positie halverwege werkgevers en werknemers innemen.

Donderdag

Op de Social Exclusion Unit heb ik een buitengewoon interessant gesprek. De Unit is een initiatief van Blair en is rechtstreeks aan hem verantwoording schuldig. Sociale uitsluiting, zo wordt mij uitgelegd, is een kringloop van werkloosheid gezondheid, huisvesting, misdaad, a-sociaal gedrag en toegang tot kapitaal. De som van die problemen brengt mensen in een `uitgesloten' situatie. Klassieke overheidsmaatregelen bereiken hen niet.

Alle overheidsfondsen worden via de Unit geleid, zodat daar kan worden beoordeeld of sprake is van een geintegreerde aanpak. Zo wil Blair de verkokering tussen ministeries tegengaan en zelf de regie houden.

Het eerste onderwerp dat Blair aanwees, was het illegale schoolverzuim. Hier ligt misschien een mooie les voor ons. Scholen verwijderen liever moeilijke leerlingen, omdat ze gewaardeerd worden op hun examenresultaten. Veel moeilijke leerlingen betekent slechte examenresultaten, betekent een slechte openbare klassering en dus minder leerlingen. Dat betekent minder overheidsgeld, en de vicieuze cirkel is rond. Oppassen dus met te gemakkelijke vergelijkingen van schoolprestaties.

Dan iets volstrekt anders. In de parlementsgebouwen heb ik een lunch met de conservatief William Cash, beroemd euroscepticus. De risotto die gemaakt is van aardappelen en niet van rijst, is niet de enige verrassing.

In hoog tempo lanceert Cash argumenten tegen Europese integratie. Het meest steekhoudend zijn de bezwaren tegen het (on)democratisch karakter van Europa. Als voorbeeld noemt hij de volstrekt onafhankelijke Europese bank, die politiek wellicht toch aangestuurd wordt. “Wie luncht er met Duisenberg', is zijn retorische vraag.

Sommige argumenten zijn bizar; de gedachte dat Europese integratie ook een concept van Hitler was of dat ze een jezuitische achtergrond heeft die de macht van Rome zal vergroten.

Vrijdag

CBI staat in Europa bekend als een van de meest harde werkgeversorganisaties, ook al is directeur Cridfield een `redelijke' gesprekspartner (volgens de TUC). Hij lijkt op Rinnooy Kan en onderhandelt namens CBI met de TUC en over flink wat Europese onderwerpen. In zijn voordeel pleit dat hij in de commissie heeft gezeten die overeenstemming bereikte over de hoogte van het nieuw geintroduceerde wettelijk minimumloon. Dik twee miljoen werknemers krijgen daardoor loonsverhoging - al is het niveau van het minimumloon voor onze begrippen nog erg laag.

Cridfield heeft heldere opvattingen. Hij gruwt van ons tripartisme; overleggen doe je niet structureel, maar per onderwerp zoals over het minimumloon. Discriminatieproblemen bespreken oke belastingherziening bespreken oke, instituten als SER en de Stichting van de Arbeid: niet oke. Past niet in de Engelse cultuur.

Hij is trouwens vol lof over Blair en Mandelson. Over de erkenning van vakbonden in bedrijven redeneert hij wel heel merkwaardig: ook als een meerderheid van het personeel lid is van de vakbond, betekent dat niet dat de bond representatief genoeg is om een CAO te sluiten. “Misschien zijn die mensen wel helemaal niet lid van een bond omdat ze een CAO willen.'

Nederland - 's Avonds ben ik veel te vroeg `bij Maartje'. Werkgeversvoorzitter Hans Blankert is er al. Als we aan de NOVA-tafel zitten, breekt de vrede in Israel los. Tussen de bedrijven door speelt ons relatief kleinschalig conflict. Ik vind oprecht dat Hans Blankert met z'n voorstel voor een maximale loonsverhoging van twee procent een slaatje probeert te slaan uit een dreigende recessie.

Zaterdag

Laat in slaap, maar ik kan uitslapen nu Iske en de kinderen nog niet terug zijn van hun weekje in het bos. Ik doe alvast boodschappen en zit pas om een uur of twee rustig in mijn stoel.

De storm giert inmiddels rond het huis en ik draai bijpassende muziek van Jacques Brel, terwijl ik een week kranten doorneem. Dan komen Iske en de kinderen thuis. Het huis verandert in een vrolijke puinhoop. We zijn allemaal blij elkaar weer te zien en voor deze gelegenheid heb ik een van de favoriete maaltijden, nasi djawa gekookt. Voor we het weten zitten we weer in de normale weekendroutine een combinatie van reorganiseren en uitrusten.

Zondag

De wintertijd geeft gelegenheid tot extra uitslapen en dat is een zegen. De kinderen hebben hun eigen zondagochtendroutine bij de televisie, en het stormt en regent te hard om er op de racefiets op uit te gaan. Timmer probeert in het tv-programma Buitenhof in nietszeggende frasen de indruk van een naderende Millennium-ramp te vestigen. Hij implodeert nog eens door zijn eigen gewichtigheid.

Storm aan zee is prachtig; een flinke strandwandeling met Iske langs een zee die doet denken aan een oud-Hollands schilderij, daarna een biertje in strandpaviljoen Parnassia heerlijk.

De rest van de dag vult zich met eten koken (eigengemaakte lasagne, favoriet van dochter Hanna), lezen, klusjes en, zoals elke zondagavond werken: vergaderingen voorbereiden, wat bellen en faxen e-mail lezen en verzenden.

Maandag

Zoals altijd vergadert eerst het federatiebestuur. De discussie spitst zich toe op de strategie voor het overleg met het kabinet over de werkgelegenheid, gepland voor 3 december a.s. We hebben de indruk dat de FNV er als enige aan trekt en dat de andere bonden tevreden lijken met een catalogus van hetgeen al is afgesproken.

's Middags praten we erover met de voorzitters van FNV-bonden. Zij zijn het met ons eens: dit is niet goed genoeg. Zorg is er over de reorganisaties die bij de uitvoeringsorganisaties van de sociale zekerheid en bij de arbeidsbureaus volgen als de kabinetsplannen doorgaan. Veel energie wordt dan intern gericht en niet op de bemiddeling van werklozen en (gedeeltelijk) arbeidsongeschikten.

's Avonds spreek ik het burgerpersoneel van de marine in Den Helder toe. Veel banen op de tocht in een prachtig bedrijf, met goed vakmanschap. Zonde, dat moet toch anders kunnen, als het kabinet zich een beetje van de creatieve kant zou laten zien.

Dinsdag

Ik breng Hanna naar school en dat is altijd, hand in hand, een gezellig wandelingetje. Verder eindelijk weer eens een redelijk gewone kantoordag. Wat besprekingen met medewerkers een kritische terugblik met voorlichting op de publiciteit van afgelopen week, met video-analyse van NOVA. We zijn niet ontevreden. Na een kort overleg met collega's van het CNV over Europees werk vertrek ik naar Groningen voor de start van de Europese beroepenwedstrijden.

ZKH Willem-Alexander opent, dus nogal wat media-aandacht. Na afloop onderhoudt hij zich met een aantal deelnemers. Met Hans Blankert en Pim Melles, de directeur van het geheel, begeleiden we de prins.

Woensdag 28 oktober

Heel vroeg weer weg vandaag. Gelukkig gaat het niet altijd zo. Op kantoor bereid ik het VARA-radioprogramma 1 op 1 voor. Er komen veel zaken aan de orde op een ongedwongen manier. Het Algemeen Dagblad blaast vermeende meningsverschillen over de looneis tussen de FNV en haar onderwijsbonden nogal op en dat vereist uiteraard nadere toelichting.

Daarna opnames voor onze jaarconferentie op 2 november die helemaal gewijd is aan arbeidsomstandigheden: stress, pesten op het werk, de muisarm, allemaal zaken die voor mensen geweldig belangrijk zijn. De opening moet een verrassing blijven en dat vraagt ook van mij een wat ongebruikelijke voorbereiding. Wordt erg leuk, volgens mij.

Voor de avond moet het hoofd helemaal om: een inleiding voor het Netwerk Bedrijfsethiek. Ik spreek over de verandering van het `moreel paradigma' de vakbeweging. Het onderwerp sluit goed aan op onze discussie van vorig jaar over de nieuwe grondslag van de FNV. Dat is het leuke van deze baan: de geweldige variatie in thema's, onderwerpen en contacten. De FNV staat midden in allerlei maatschappelijke debatten en dat is gelukkig te merken.