Kleine sociologie van de agenda; Hoe onderscheiden we ons in 1999?

Elk jaar vervult het aanbod aan agenda's de bezoeker van warenhuis of boekwinkel weer met verwondering. Een agenda lijkt een bescheiden doel te dienen - overzichtelijk de week presenteren - maar blijkt steeds meer een distinctie-middel te zijn. Sociologen zouden zeggen dat de agenda, net als stropdas, haardracht en taalgebruik, onderdeel is geworden van iemands persoonlijke 'impression management'.

De agenda als onderscheidingsmiddel stelt de moderne mens wel voor de nodige problemen. Met het gebruik van bepaalde woorden (abject perifeer of 'impression management') kun je indruk maken. Bijvoorbeeld dat je niet van de straat bent. Met de Flikker-agenda veroorzaak je ook weinig misverstanden. Maar welke indruk maak je met de vele bidplaatjes uit de 'Hecho en Mexico' (made in Mexico)-engagement calendar 1999? Week 36 bijvoorbeeld, de week van mijn verjaardag, wordt verluchtigd met een kleurenprent van drie in witte gewaden gehulde mannen. De Heilige Drieeenheid is een van de 52 fraaie afbeeldingen van volksdevotie in deze agenda, die zelfs agnosten en atheisten tot contemplatie stemt. Maar voor de bezinning koop je hem niet. Je koopt hem voor het mooi. Wie de 'Hecho en Mexico'-engagement calendar 1999 (Nilsson & Lamm f49,90) koopt, wil tonen dat hij smaak heeft en geinteresseerd is in existentiele onderwerpen.

Ook wie de altijd prachtig verzorgde Redstone Diary koopt, is niet van de straat. Je schaft je dan ook dit jaar geen bundeling geillustreerde weekoverzichten aan, maar - volgens het voorwoord - “een tijdcapsule in staat van wording'. Het is een agenda met een inleiding waarin Claude Levi-Strauss en Roland Barthes worden aangehaald en die een motto draagt dat luidt: 'The past is a foreign country, they do things different there' (L.P.Hartley). (Redstone Press f39,50)

Je wekelijks onderscheiden met gevatte 'one liners' kan met 'Hard-Boiled' van Peggy Thompson & Saeko Usukawa. Een 'Engagement Calender' met 'great lines for every week from classic noir films', in de trant van: “Een vrouw vindt niet belangrijk hoe haar man 'makes his living', maar hoe hij 'makes love to her'.' Elke week gaat vergezeld van een foto uit een oude film (Nilsson & Lamm f49,90).

De eveneens mooi vormgegeven 'Anton Beeke Matchbox Labels'-agenda toont de meest merkwaardige afbeeldingen op luciferdoosjes. Zoals die van een Rus die, drie weken voor mijn verjaardag, een verbaasd kijkende Duitse soldaat met een bajonet in zijn buik steekt. Zeker zo intrigerend is de inleiding van Beeke, een boeiend betoog over kledinghangers. Dit kleinood is een must voor allen die de kleine alledaagse dingen kunnen waarderen. (010-Publishers f34,50) Overigens is week 36 in deze agenda niet de week waarin mijn verjaardag valt. Weliswaar opent 'Hecho en Mexico', net als de meeste agenda's, met maandag de 28ste december 1998. Maar 'Hecho en Mexico' spreekt van 'semana 1', waar andere agenda's de week van 28 december tot en met zondag 3 januari het hebben over week 53 van '98.

Rustiger vormgegeven en minder absurdistisch zijn de agenda's die door musea als het Catharijne Convent (f24,90) of Boijmans van Beuningen (f24,50) worden uitgegeven. Toch rijzen ook hier vragen. Het Rijksmuseum van Oudheden te Leiden bijvoorbeeld, als enige beginnend op zondag 27 december '98, laat tot mei Egyptische beelden, sieraden, schalen en houten poppen zien. Daarna volgen prehistorische, Romeinse en middeleeuwse voorwerpen uit Europa. Bij deze selectie en volgorde zou je een begeleidende inleiding verwachten, maar die ontbreekt. De agenda (f29,90) is op glanspapier uitgegeven en gaat vergezeld met onderschriften als: “Deze plengvaas (ryton) in de vorm van een leeuw met een tuit op de rug werd waarschijnlijk gebruikt voor rituele doeleinden'. Wel iets om te onthouden, wanneer je op een onbekend voorwerp stuit, altijd zeggen: waarschijnlijk bedoeld voor een ritueel doeleinde.

Wie helemaal voorzichtig en toch een beetje gedistingeerd voor de dag wil komen, kope een Taschen Diary (f19,95). Net als vorig jaar hebben ze weer wekelijks een Escher of een Noord-Amerikaanse indiaan. Nieuw, reislustverwekkend, maar allerminst verrassend, is het Toscane-boekwerkje.

Ten slotte zijn er ook dit jaar weer de 'doelgroep'-agenda's. Speciaal aanbevolen voor kattenaanbidders is de 'Cats as Cats can be'-agenda, geillustreerd door Tomi Ungerer (f44,95). Tuinliefhebbers hebben keus varierend van de 'Royal Horticultural Society Diary' (f34,95) tot de 'Rob Verlinden'-tuinagenda (19,95). Homo's kunnen zwaaiend met de 'Flikkeragenda' (f19,99) en vrouwen met de 'Opzij-vrouwenagenda' (f24,50) gelijkgestemden vinden.

Zelf zweer ik al jaren bij de saaie, zwarte Intermediair zakagenda. Om mij van andere identieke-zakagendabezitters te onderscheiden, staat er in vergulde letters mijn naam op.