Defloratiedrama's en huwelijksminiaturen; Tweede intercultureel toneelschrijffestival Cosmic is gevarieerder

Een jaar geleden organiseerde Cosmic de eerste 'Hollandse Nieuwe'. De namen van de deelnemers aan dit interculturele toneelschrijffestival zijn veranderd en gevarieerder is nu de vorm.

In Theater Cosmic aan de Amsterdamse Nes ruikt het naar verf. “Ze zijn leuzen aan het sprayen', legt Guus Pengel uit, “voor de verkiezingen. De presidentsverkiezingen in mijn toneelstuk.' Guus Pengel schreef een drama voor het festival Hollandse Nieuwe - en het tweede deel van die naam verwijst zowel naar de nieuwe Nederlandstalige drama's die op drie avonden in de Nes-theaters zullen worden gepresenteerd als naar de status van de auteurs. De meeste van de twaalf uitverkoren schrijvers wonen nog niet hun hele leven in Nederland, hebben buitenlandse ouders gaan door voor allochtoon. De ouders van Guus Pengel bijvoorbeeld zijn Surinaams en Pengel zelf, 35 jaar geleden in Den Haag geboren, bracht zijn puberteit in Paramaribo door. Zijn stuk Follow the leader? is een satire op de Surinaamse politiek - die niet zo gek veel van de Nederlandse afwijkt, aldus Pengel.

“Regeringen komen tot stand via deals smerige deals dikwijls, en het frustrerende is dat we de waarheid zo moeilijk boven water krijgen. Ook journalisten bereiken weinig, want wat er op de agenda komt, waarover gepraat mag worden en waarover niet dat bepalen de politici. Journalisten laten zich manipuleren door de politici en door hun bazen. Ze proberen beide partijen tevreden te stellen en raken verstrikt in dat web van listen en leugens.'

De personages in Pengels tekst belichamen verschillende vormen van macht: “De macht van de dictator, de macht van de ervaren politicus, de macht van een vrouw achter de schermen. De macht van een muzikant over zijn fans en tenslotte de buitenlandse macht, vertegenwoordigd door een Hollandse journaliste. Verschillende vormen van onmacht personifieren zij ook, want niets gaat zoals men wil en het drama eindigt chaotisch.'

Guus Pengel kent de journalistiek. Hij werkte voor Black Britain en Global Gate Crash, voor Radio Rijnmond en Het Parool. Die krant voorziet hij trouw van artikelen over Surinaamse en Caraibische muziek, van soft rock tot en met kaseko: “Dat is hoempapa met een creoolse Afrikaanse feel.' Follow the Leader, een door The Soca Boys populair gemaakte carnavalshit, is in het stuk opgenomen, samen met andere, soms door Pengel zelf geschreven songs. Muziek en humor moeten de materie een vrolijk tintje geven, want zegt de auteur, “ik wil niet dat men het theater depressief verlaat.'

Net als de overige Hollandse Nieuwe zal Pengels drama te zien zijn in de vorm van een geensceneerde reading. “Dat wil zeggen', licht coordinatrice Paulette Smit toe, “als een voorstelling zonder kant-en-klare decors maar wel met een zorgvuldig uitgezochte regisseur en toneelspelersgroep.' Voor Follow the Leader? vond zij een regisseur “die weet dat het petje van die Bouterse-achtige politicus achterstevoren behoort te staan, want in een satire vol hints naar de werkelijkheid moeten de details perfect kloppen.' Niet alle teksten vragen om zo'n realistische benadering: “Een van de drama's gaat over een Duitser en een Nederlandse. Die Duitser laat ik door een Molukse jongen spelen. Nederlanders staan altijd klaar met vooroordelen over Duitsers en als ze een Molukker in de rol van een Duitser zien gaan ze zichzelf misschien vragen stellen. Zoals: 'Is een Duitser onsympathieker dan een Molukker of een Nederlander? Had ik dit personage anders beoordeeld als het door een Duitser, door een Nederlander zou zijn gespeeld?' Onvoorspelbaar casten is een manier om vastgeroeste meningen op losse schroeven te zetten.'

Ook de stukken zelf mochten niet te voorspelbaar zijn. “Liever helemaal geen boodschap', zegt Smit, “dan dwangmatig multiculturalisme. Wel hebben we gelet op de herkenbaarheid voor een breder publiek dan alleen het Nederlands-autochtone.' Waarop ze verzekert dat autochtone schrijvers niet zijn geweerd: “Er zit een Groninger bij en een Friese: hoofdzaak is een evenwichtige mix. Autochtonen naast Turkse en Marokkaanse, Surinaamse en Zuid-Amerikaanse Nederlanders. Jongeren naast ouderen, vrouwen naast mannen.' En een heleboel Onbekende naast een paar Bekende Nederlanders: ook Anil Ramdas leverde een theatertekst in.

De twaalf korte stukken staan in het boek Hollandse Nieuwe II en als je daarin leest valt op hoe gevarieerd de stijlen zijn en de sferen: er ligt, om maar eens twee Turkse namen te noemen, een wereld van verschil tussen Ozkan Golpinars felle defloratiedrama De maagd van Marmaris en de fragiele huwelijksmisereminiatuur Stilte van Ceren Taygun. In Stilte bedelt een vrouw bij haar man wanhopig om aandacht. Haar smeekbeden spreekt ze in op een bandje, maar de man hoort het niet. Heeft de vervreemding tussen die twee met cultuurverschillen te maken? “Niet per se', zegt de 24-jarige Ceren Taygun. “Elke relatie bereikt een punt waarop ze de partners niet meer verrijkt. Om duistere redenen blijft men dan toch bij elkaar.'

Taygun woonde tot haar elfde in Istanbul. Ze heeft een Nederlandse vriend, studeert Nederlands recht, voelt zich opgenomen in de Nederlandse samenleving. “Als ik Nederlanders vertel dat ik uit Turkije kom tonen ze oprechte belangstelling. Ze hebben het gevoel dat ze dichter bij mijn cultuur komen doordat ik met mijn lichte huid op hen lijk.

Maar door de televisie, ik ben ook actrice, word ik alleen gebeld voor de rol van Turks meisje. Ik naar de studio en dan krijg je te horen: 'Sorry hoor, maar we bedoelden een donkerder type.' Hollandse producers hebben een eenzijdig beeld van Turkse meisjes. Laat ze maar naar Cosmic komen: daar knappen ze van op.'