Opluchting domineert bij de NAVO

Een bijna vrolijke stemming heerste gisteravond op het NAVO-hoofdkwartier na de bijeenkomst waarin tegen luchtaanvallen op Joegoslavie werd besloten.

Precies volgens schema was even voor acht uur de vergadering afgelopen. Het duurde nog drie kwartier voordat secretaris-generaal Javier Solana de pers te woord stond. “Hij is ongetwijfeld aan het telefoneren met wereldleiders', merkten ingewijden op. Om kwart voor negen kwam een lachende Solana, omstuwd door camera's, de Luns-zaal binnen om het goede nieuws te vertellen. “Ik ben blij te kunnen melden dat de afgelopen 24 uur meer dan 4.000 leden van de speciale politie uit Kosovo zijn teruggetrokken.' Niemand zal gelukkiger zijn dan wij als luchtaanvallen niet nodig zijn, zei twee weken geleden al een functionaris op het NAVO-hoofdkwartier. “Niemand is trigger happy.' Voorlopig ziet het er naar uit dat de wens bewaarheid wordt.

Uiteindelijk was het volgens ingewijden vooral de “zeer concrete druk' van de Amerikaanse generaal Wesley Clark, opperbevelhebber van de geallieerde strijdkrachten in Europa, die de Joegoslavische president Milosevic heeft doen inzien dat het de NAVO ernst was met de militaire dreiging. “Eerder heeft hij het niet geloofd.' Clark, die afgelopen weekeinde zestien uur sprak met Milosevic, zou hem lijsten hebben overhandigd met wat de president had beloofd te zullen doen en met wat deze had gedaan. “De gesprekken zijn lang en hard geweest', aldus een diplomaat. “Clark kent Milosevic al jaren en weet in welke termen hij de dingen moet duidelijk maken.' Tijdens de onderhandelingen die in 1995 resulteerden in het Dayton-vredesakkoord voor Bosnie, werkte Clark al nauw samen met de Amerikaanse bemiddelaar Holbrooke.

Dat het eerste ultimatum elf dagen geleden verstreek zonder dat Milosevic aan de eisen had voldaan zodat nog een tweede ultimatum nodig was, wordt op het NAVO-hoofdkwartier niet uitgelegd als aantasting van de geloofwaardigheid van het bondgenootschap.

Integendeel, “de geloofwaardigheid is er als het doel is bereikt', menen functionarissen. “Dit is een nederlaag voor Milosevic. Hij moet verificateurs toestaan, evenals controle uit de lucht en politie- en legereenheden terugtrekken. Kennelijk had hij daarvoor nog wat extra tijd nodig.'

Volgens een ingewijde was het eerste ultimatum van 96 uur, dat de NAVO stelde op 13 oktober, bedoeld als drukmiddel bij de onderhandelingen van de Amerikaanse bemiddelaar Holbrooke, die er onder meer toe leidden dat 2.000 waarnemers van de OVSE naar Kosovo gaan en dat hij beloften deed over troepenterugtrekking. De tijdspanne van vier dagen zou onvoldoende zijn geweest voor Milosevic om geheel te voldoen aan de eisen. Daartoe zou het tweede ultimatum van tien dagen hebben gediend. Pas toen dat afliep zou de Joegoslavische president zijn doordrongen van de ernst van de situatie en hebben besloten massaal troepen terug te trekken.

Milosevic heeft nog altijd niet geheel voldaan aan de eisen, gaf gisteren Solana toe. Daarom blijven de ruim vierhonderd NAVO-vliegtuigen gereed en onder bevel van generaal Clark. Maar terwijl de afgelopen weken een besluit nodig was opdat geen luchtaanvallen zouden worden uitgevoerd, is nu een besluit nodig om wel tot actie over te gaan. “Het pistool staat nog steeds gericht, de veiligheidspal zit er nog op. Maar het is een kleine moeite hem eraf te halen', vatte een diplomaat de situatie samen.

De NAVO-dreiging van de afgelopen twee weken heeft er toe geleid dat in Kosovo nu duizenden manschappen van politie- en legereenheden van het strijdtoneel worden verwijderd. Waarom was dit niet al in juni mogelijk, toen de NAVO zich nog beperkte tot stoere taal en oefeningen langs de Kosovaarse grens? “We wilden de diplomatie haar tijd geven', antwoordde Solana gisteravond op deze vraag.

Maar diplomaten voorspelden al dit voorjaar dat er binnen het bondgenootschap pas voldoende steun zou bestaan voor militair ingrijpen als dramatische beelden van vluchtelingen de wereld zouden overgaan. Beelden, zoals die van de Albanese families in de bergen kamperend in plastic tenten in de kou - met nog meer kou in aantocht.