Jeltsin wordt zonder verdere ophef `afgevloeid'

President Boris Jeltsin bemoeit zich niet meer met de dagelijkse zaken. In Moskou is heel geruisloos een coup gepleegd. Sterker: iedereen vindt dat dat ook het beste is.

In Rusland is het post-Jeltsin-tijdperk aangebroken. Niet alleen is de president met uitputtingsverschijnselen voor onbepaalde tijd opgenomen in een sanatorium buiten Moskou, zijn eigen entourage heeft hem een verbod op buitenlandse reizen opgelegd. Het is nog net geen huisarrest, maar het lijkt wel verdacht veel op een interne ballingschap.

Mag en kan de Kremlin-hofhouding ongestraft besluiten om het staatshoofd voortaan niet meer lastig te vallen met de lopende zaken? “Alsof hij een verandering in het weer besprak', schrijft The Moscow Times vanmorgen over de uitspraken van Oleg Sisoejev, tweede man in de presidentiele staf, “zo kondigde hij een aardverschuiving aan in het politieke evenwicht.' Het duurde een etmaal, maar inmiddels spreken de Kremlim-watchers van “een zachte afvloeiing' van de president.

Vanmorgen, in een interview met de krant Segodnja, ging Sisoejev nog verder. “De president heeft het recht niet meer zich te laten afleiden door de dagelijkse gang van zaken.' Wat is dan nog zijn taak? “Het overdragen van de macht aan zijn opvolger.' Hoe? “Door mee te werken aan een herziening van de grondwet (van 1993, op grond waarvan Jeltsin op papier bijna onbeperkte bevoegdheden geniet).'

Zozeer is 'tsaar' Boris verzwakt, dat niemand de wetmatigheid aanvecht van deze verkapte machtsgreep. Zelfs Jeltsins vroegere steunpilaar en ex-premier Viktor Tsjernomyrdin stelt voor de grondwet snel in overeenstemming te brengen met de feitelijke toestand waarin de regeringsleider de rol van president vervult.

Want premier Jevgeni Primakov, die dinsdag in plaats van Jeltsin in Wenen met alle egards werd ontvangen, loopt als een staatshoofd, legt kransen als een staatshoofd, praat als een staatshoofd, een verademing voor de Russische tv-kijkers in vergelijking met het doorgaans tenenkrommende, kindse optreden van Jeltsin.

Hoog tijd om de functie van Primakov op te tuigen tot die van waarnemend president, zegt Tsjernomyrdin. In alle onbeschaamdheid praat de politieke elite weer over een herverkaveling van de macht. Twee gouverneurs, Aleksandr Lebed uit Krasnojarsk en Jevgeni Nazdratenko uit Vladivostok, roepen om de instelling van de post van vice-president, die ze allebei zelf willen bekleden.

Maar het Kremlin is bang voor vice-presidenten: in 1991 en 1993 probeerden zij via een staatsgreep aan de macht te komen. Oleg Sisoejev - tot voor kort een van de volgzaamste vertrouwelingen van Jeltsin - stelt juist voor de invloed van ambitieuze gouverneurs in te perken, en wel door de grondwet zodanig te wijzigen dat zij gouverneurs net als vroeger weer benoemd worden door het Kremlin, en niet gekozen door het volk. Dat is nodig om de Russische Federatie voor uiteenvallen te behoeden argumenteert hij in Segodnja.

Voorlopig lijkt het veld van troonpretendenten genoegen te nemen met een protocollair bijrolletje voor Jeltsin, en Primakov als de tijdelijke sterke man. “Het Westen heeft deze rolverdeling al geaccepteerd', schrijft de zakenkrant Kommersant vanmorgen. Tekenend is de reactie van Washington op de vraag of Jeltsins ziekte het anti-crisisbeleid van Rusland niet in de wielen rijdt. Nee zei woordvoerder James Rubin, dat is een zaak van Primakov.

Twintig maanden voor het einde van zijn termijn is Jeltsin hardop afgeschreven ook al is het voor de stabiliteit van Rusland belangrijk dat hij formeel aanblijft. Daarover lijkt consensus te bestaan. Maar het is de vraag of Jeltsin zich bij deze afvloeiingsregeling neerlegt. Want al lijkt de kans ditmaal miniem, hij zou kunnen proberen om zich, eenmaal aangesterkt, een weg terug te vechten naar de macht.