Fel gevecht in New York om zetel in Senaat

Overal in de Verenigde Staten wordt intensief campagne gevoerd voor de tussentijdse verkiezingen van 3 november. In de staat New York vecht senator Al D'Amato voor zijn zetel, zijn Democratische uitdager krijgt hulp van Hillary Clinton.

In het kielzog van zuster Miriam Therese, een gezette non in het zwart, betreedt Hillary Clinton een ontmoetingscentrum voor bejaarden in New Rochelle, een voorstad van New York. De presidentsvrouw blaakt van strijdlust. Met een beheerste glimlach ondergaat ze het warme applaus van de ruim 200 aanwezigen, die moeizaam van hun klapstoeltjes zijn opgestaan om haar te begroeten.

Hillary Clinton vergezelt Chuck Schumer, een Democraat in het Huis van Afgevaardigden die dinsdag de senaatszetel van de Republikein Al D'Amato hoopt te veroveren. Schumer en D'Amato zijn verwikkeld in een nek-aan-nekrace, een spannende en harde politieke strijd die af en toe het karakter heeft van een caferuzie. Scheldwoorden vliegen over en weer. De kandidaten bestoken de televisiekijker met reclamespotjes waarin ze elkaar in een kwaad daglicht stellen. En alle trucs worden uit de kast gehaald om in de slotdagen van de campagne nog snel even bij speciale groepen kiezers - vrouwen, joden, ouderen - in het gevlij te komen.

De first lady is naar de staat New York gekomen om Schumer, een bondgenoot van haar man, te helpen. Maar ze is er evenzeer op gebrand om D'Amato, een gezworen politieke vijand, ten val te brengen. In 1996 gaf hij in de Senaat agressief leiding aan een onderzoek naar de Whitewater-affaire, de omstreden onroerendgoedtransactie van de Clintons begin jaren tachtig. Dat Hillary Clinton in New Rochelle te gast is bij de Orde der Ursulinen, de nonnen die het ouderencentrum drijven, stemt haar niet vergevingsgezind. Als ze het woord neemt aarzelt ze geen moment om stevig op D'Amato in te hakken.

“Hij heeft geprobeerd om mensen die net boven de armoedegrens leven het brood uit de mond te stoten, om zo een belastingverlaging voor de rijken te kunnen betalen', zegt ze met vlammende ogen tot haar toehoorders, en over hun grijze hoofden heen tot de batterij televisiecamera's achter hen.

“Gelukkig hebben mijn man en Chuck Schumer dat kunnen verhinderen. Maar als we niet oppassen gaat hij straks snijden in de ziektekostenverzekeringen en de ouderdomsuitkeringen.' Naast haar knikt Schumer tevreden: bejaarde kiezers de stuipen op het lijf jagen is een beproefde campagnetactiek.

D'Amato is al achttien jaar senator en behoort tot de slimste politici van het land. Hij is aanzienlijk conservatiever dan de gemiddelde kiezer in de staat New York: hij is voor een verbod op abortus, tegen een beperking van het vuurwapenbezit en hij is een geestverwant van Newt Gingrich. Maar D'Amato weet ook hoe hij zijn imago in een verkiezingsjaar kan nuanceren, door bijvoorbeeld voor een verhoging van het minimumloon te stemmen, door te zorgen dat er in de begroting extra geld wordt uitgetrokken voor onderzoek naar borstkanker, of door het op te nemen voor homo's in het leger.

De afgelopen jaren heeft D'Amato een belangrijke rol gespeeld bij de pogingen Zwitserse banken onder druk te zetten om opening van zaken te geven over de tegoeden van joden die zijn omgebracht in de Tweede Wereldoorlog. Als in New York meer Zwitsers dan joden hadden gewoond, merkte een columnist onlangs op, zou D'Amato in dit conflict waarschijnlijk partij hebben gekozen voor de banken. Maar die observatie doet weinig af aan het feit dat zijn kruistocht tegen financieel Zwitserland in de ogen van veel Newyorkers onverwacht veel succes heeft gehad.

D'Amato bedrijft politiek met de stijl van een straatvechter, en dat heeft hem veel vijanden bezorgd. Maar het heeft hem ook de reputatie opgeleverd dat hij veel voor elkaar krijgt. Niemand hoeft D'Amato te leren hoe je in de publiciteit moet komen.

En zelden vergist hij zich in de publieke opinie. Jaren geleden gaven zijn tegenstanders hem honend de bijnaam “senator pothole', omdat hij in Washington niets gewichtigers zou uitvoeren dan geld lospraten voor verbetering van de wegen in zijn staat. Maar D'Amato aanvaardde de term als een geuzennaam, wel wetend hoeveel belang Amerikanen aan een goed weggennet hechten.

De grootste vijand van Al D'Amato is niet Chuck Schumer, of zijn helpers in het Witte Huis, maar D'Amato zelf. Schumer is, ondanks zijn intensieve campagne, buiten New York City en de voorsteden nog betrekkelijk onbekend. Maar D'Amato kent iedereen, en de verkiezingen lijken vooral te zullen gaan over de vraag of hij zijn herverkiezing heeft verdiend. Iedereen weet dat hij geen groot politiek denker of een wijs staatsman is, en ook dat hij het met de waarheid niet altijd even nauw neemt. Zo beloofde hij zes jaar geleden dat hij zich nooit meer verkiesbaar zou stellen. Maar maakt hij de deelstaat te schande, zoals zijn critici beweren? Too many lies, for too long is de leuze waarmee Schumer hem te lijf gaat.

Vorige week maakte D'Amato een misstap die hij duur heeft moeten betalen. Tijdens een bijeenkomst met joodse leiders duidde hij zijn rivaal neerbuigend aan als een “putzhead'. In de pers ontspon zich daarop een debat over de ware betekenis van dat oorspronkelijk jiddische woord. Het bleek niet alleen “dwaas' te betekenen, maar ook “penis'. Hakkelend en ongemakkelijk kijkend ontkende D'Amato voor de camera's dat hij de term ooit had gebruikt. Maar enkele uren later moest hij daarop terugkomen. Vervolgens haastte hij te bezweren dat hij alleen de eerste betekenis had bedoeld.

Maar het kwaad was al geschied.

Schumer had D'Amato's draaierige ontkenning al in een campagnespotje verwerkt, als nieuwe illustratie van het thema: te veel leugens, te lang. En alle opwinding overschaduwde D'Amato's strategie om Schumer ervan te beschuldigen dat hij het belang van de staat verwaarloosd heeft, door als Afgevaardigde bij veel stemmingen verstek te laten gaan.

Voor de binnenlandse en zelfs de buitenlandse politiek (D'Amato heeft zich hard gemaakt voor sancties tegen landen die investeren in de olie-industrie in Iran en Lybie) zal het veel uitmaken of D'Amato herkozen wordt. Maar ook voor president Clinton persoonlijk is de uitkomst van groot belang. Schumer die in de commissie van justitie van het Huis van Afgevaardigden zit heeft zich als een van de eerste Democraten al snel na publicatie van het rapport van aanklager Starr duidelijk tegen impeachment van de president uitgesproken. Een berisping zou voldoende zijn.

D'Amato, die beseft dat de meeste Newyorkers president Clinton niet kwijt willen, heeft zich tot nu toe zorgvuldig op de vlakte gehouden. Maar mocht het Huis van Afgevaardigden in meerderheid voor impeachment stemmen, dan moet de Senaat vervolgens beslissen over afzetting. Voor Clinton maakt het dan veel uit of zijn oude plaaggeest D'Amato in de Senaat zit, of de Democraat Schumer die bij zijn campagne zo door Hillary Clinton is geholpen. Voor de zekerheid komt de president vrijdag ook zelf nog naar New York om Schumer bij te staan.