Glenn: geriatrisch rolmodel in ruimte

John Glenn, die in 1962 als eerste Amerikaanse astronaut rond de aarde vloog, maakt zich op voor een nieuwe ruimtereis. Een held op jaren gaat op herhaling.

Het aftellen is pas gisteren begonnen, maar al weken verkeert Amerika in lichte staat van opwinding over de komende vlucht van het ruimteveer Discovery. Voor de lancering van Cape Caneveral, als het weer meezit aanstaande donderdag, komen president Clinton en zo'n 300.000 toeschouwers naar Florida. Alle tv-stations zijn met groot materieel uitgerukt om het opstijgen te verslaan. Het lijkt wel of het enthousiasme van de eerste jaren van de ruimtevaart is teruggekeerd. De Australische stad Perth steekt bij wijze van groet alle lampen, neonlichten en straatlantaarns aan als Glenn over de stad vliegt.

Al die aandacht dankt de ruimtemissie aan John Glenn, de man die 36 jaar geleden als eerste Amerikaan om de aarde cirkelde en die nu als 77-jarige terugkeert naar de ruimte. Glenn zal als een van de zeven astronauten op de vlucht slechts een bescheiden rol spelen. Maar als nationale held en ruimtepionier uit de jaren van de Koude Oorlog bezorgt hij de onderneming een extra glans die de missies van de space shuttle de afgelopen jaren moesten ontberen.

Glenn, sinds 1974 senator voor Ohio, neemt Amerika mee op een reis door de ruimte, die tegelijk een reis door de tijd is. Hij roept nostalgische gevoelens op en herinneringen aan de vroege jaren zestig aan de wedloop in de ruimte met de Russen, aan de dagen dat astronauten beroemder waren dan televisiepresentatoren. En tegelijkertijd spiegelt hij, als de oudste mens ooit in de ruimte, Amerika een toekomst voor waarin de bejaarde een held kan zijn, waarin ouder worden geen belemmering meer is voor avonturen die vroeger aan twintigers en dertigers waren voorbehouden. De astronaut als geriatrisch rolmodel.

In de Tweede Wereldoorlog en de Korea-oorlog onderscheidde Glenn zich als gevechtspiloot.

Na zijn historische ruimtevlucht in 1962 wilde hij nog een keer de ruimte in. Maar president Kennedy wilde niet het risico lopen dat Amerika midden in de Koude Oorlog een held van zijn formaat bij een ongeluk zou verliezen. Glenn bleef dus aan de grond, maar zijn droom gaf hij niet op.

In 1996 stelde hij de ruimtevaartorganisatie NASA voor dat hij op zijn oude dag nog eens met een ruimtemissie mee zou gaan. Hij zou dan als proefkonijn kunnen dienen voor onderzoek naar overeenkomsten tussen de veranderingen die in de ruimte in het menselijk lichaam optreden, en de veranderingen veroorzaakt door veroudering. Pas begin dit jaar ging de NASA akkoord, op voorwaarde dat Glenn lichamelijk goed in vorm zou zijn en dat het onderzoek wetenschappelijke waarde zou hebben.

Niet iedereen is ervan overtuigd dat de deelname van Glenn aan de missie wetenschappelijk werkelijk nuttig kan zijn. Critici beschouwen de onderneming vooral als een snoepreisje voor een politieke bondgenoot van Clinton, een Democraat die het Witte Huis vorig jaar door dik en dun verdedigde tijdens een onderzoek van de Senaat naar illegale bijdragen aan de verkiezingskas van Clinton en Gore in 1996. Het retourtje naar de ruimte zou zijn beloning zijn.

En voor de NASA zou Glenns deelname aan de missie een publiciteitsstunt zijn, bedoeld om de tanende publieke belangstelling voor bemande ruimtevluchten nieuw leven in te blazen. Zo zou de NASA hopen het Congres warm te maken voor het internationale ruimtelaboratorium, dat zo'n vijftig miljard dollar moet gaan kosten.

De vluchtleiding erkent dat de hoge leeftijd van Glenn extra risico's met zich meebrengt. Glenn geeft toe dat zijn gewrichten niet meer zo soepel zijn, wat hem in geval van nood kan verhinderen om zich snel te verplaatsen.

Ook als hij aan boord ziek zou worden kunnen de gevolgen ernstig zijn. En het opstijgen en landen kan veel stress veroorzaken, wat voor iemand op Glenns leeftijd gevaarlijk kan zijn.

Glenn zal donderdag bij de lancering niet in de cockpit aan de controleknoppen zitten, maar iets daar onder op het zogeheten mid-deck. Hij zal tijdens de vlucht - die negen dagen duurt - bloed- en urinemonsters van de andere astronauten verzamelen, en zelf als proefkonijn zeker tien tests ondergaan.

Herhaaldelijk heeft Glenn de media gekritiseerd, omdat ze te veel aandacht aan hem schenken en de meer dan tachtig experimenten die tijdens de missie op het programma staan verwaarlozen. Maar met zijn stralende verschijning, die je overal in de media tegenkomt, lijkt hij er niet erg onder te lijden.

Glenn heeft zich niet als senator herkiesbaar gesteld. Als het ruimteveer terugkeert op aarde, zijn de verkiezingen voorbij en heeft Ohio een opvolger gekozen. De afgelopen maanden was hij al nauwelijks in Washington en sinds hij fulltime voor de vlucht in training is, weigert hij zich in het openbaar uit te laten over politieke kwesties. Dat, zei hij, ligt namelijk niet op de weg van een astronaut.

De fascinatie van het publiek met de terugkeer van Glenn in de ruimte werd onlangs door Steve Robinson, een van de andere astronauten, als volgt verklaard: “De verwezenlijking van een droom boeit ons allemaal. En hoe onwaarschijnlijker de droom, hoe meer het ons boeit.'