`Chili is een land zonder overwinningen'

Wat gaat er om in al die Chilenen die hun blijdschap of woede over de arrestatie niet op straat botvieren? “We danken Pinochet nog steeds op onze knieen voor het beetje democratie dat hij ons gaf.'

Elke week na het sporten komen ze samen. Vanavond heerst in bar Azul een geladen sfeer. Een verzameling bierflesjes ontsiert het strakke tafeltje. “Waarom laat Europa ons niet met rust? Waarom moeten ze alles weer oprakelen?' zegt Jorge Pina, boekhouder. “Pinochet is onze zaak' beaamt Jorge Arqueros. “Chili is sinds 1818 onafhankelijk, en niemand heeft zich met onze politiek te bemoeien', zegt de eigenaar van het reclamebureau.

De acht mannen aan tafel zijn van verschillende komaf en politieke overtuiging. De beide Jorge's kennen elkaar al twintig jaar. De reclameman was een aanhanger van Pinochet, de boekhouder komt uit een socialistisch gezin. Twee van zijn ooms zijn door de dictator vermoord. Hijzelf liep met de rode vlag voor president Allende.

De arrestatie van Pinochet in Londen heeft het land opnieuw verscheurd. De rechtse burgemeester van de chique Golf-wijk weigert nog langer het vuilnis bij de ambassades van Engeland en Spanje te laten ophalen. Elke dag komt nu een vuilniswagen behangen met `Dankjewel' en `Leve Engeland en Spanje' uit een linkse volkswijk naar de ambassades. Dan zijn er weer rellen omdat Pinochet-aanhangers de `communistische' vuilnismannen proberen tegen te houden. Zo zitten links en rechts elkaar elke dag opnieuw in de haren.

Maar aan de sporterstafel van bar Azul zijn de overeenkomsten groter dan de verschillen. Niemand is hier blij met de arrestatie van de ex-dictator. “Misschien vindt mijn hart dat hij voor zijn misdaden moet boeten', zegt Pina. “Maar mijn hoofd weet dat een vrije Pinochet van twee kwaden het beste is.' Pina zet een nieuw glas aan zijn lippen en telt op zijn vingers. Pinochet is in 1990 zonder bloedvergieten afgetreden.

Goed, de democratie die uit de onderhandelingen voortkwam is nog lang niet volledig. Het leger geeft zijn macht nog niet op. Maar het leven bestaat nu eenmaal uit onderhandelen, meent de boekhouder. “We moeten realistisch blijven.' De reclameman erkent dat er tijdens de dictatuur `excessen' zijn geweest - “daar waren we toen niet van op de hoogte.' Daartegenover stelt Pina dat Pinochet een economisch wonder was. “We leven nu. Ik zou een idioot zijn als ik me niet zou aanpassen aan vandaag. We leven in het systeem van Pinochet, en daarmee gaat Chili vooruit.'

Zo klutsen de mannen nog een tijdlang democratie en vooruitgang door elkaar. Pinochet maakte van Chili een laboratorium waar het nieuwe economisch liberalisme als eerste in Latijns Amerika werd uitgetest. Het stralende succes van dat experiment poetst de middelen die de dictator gebruikte op. “Pinochet was voor ons een sterke vader', zegt Jorge Arqueros. Nu de kinderen groot zijn, zegt hij, worden ze dankzij die strenge vader beloond. Hij kijkt naar buiten. De glimmende winkels waarin de Chilenen hun nieuwe consumptieverslaving vieren. De nette straten waar zelfs op dit late uur nog schoonmakers bezig zijn de laatste onreinheden weg te schrobben. Chili, het Zwitserland van Latijns Amerika. Maar dan wel met een oorlogstrauma.

“We zijn onderworpen aan een door Pinochet gedicteerde pacificatie', zegt Kamerlid Gabriel Ascencio. “In Europa denken de mensen dat wij geen echte democratie hebben.' De parlementarier neemt een hap van zijn biodynamische koek in bar Tavelli. “En daar hebben ze nog gelijk in ook', voegt hij eraan toe. Ascencio behoort tot de kleine groep christen-democraten die kritiek heeft op de politiek van de - eveneens christen-democratische - president Frei en zijn socialistische regeringspartners om Pinochet vrij te krijgen.

Waarom toch die verdediging van een moordenaar? Of is het alleen een diplomatieke facade? Ascencio schudt zijn hoofd. “In mijn partij zijn mensen die echt verontwaardigd zijn dat Pinochet is gepakt', zegt hij en herinnert eraan dat de christen-democraten het regime van Pinochet nooit veroordeeld hebben. Schamperend denkt Ascencio terug aan het officiele standpunt van zijn partij. De verhouding tot de dictator zou `onafhankelijk, kritisch en actief' zijn. “Een soort fruitsalade dus, van alles niks.'

Voor Ascencio staat vast dat Pinochet in Chili nooit veroordeeld kan worden. Er is de amnestiewet van de dictator zelf. Dan is er de Senaat met zijn door Pinochet benoemde leden. “En dan is er nog het constitutioneel gerechtshof dat Pinochet zal helpen de dans te ontspringen.' Voor Ascencio was de arrestatie in Londen dan ook een blije verrassing. Maar de meeste politici in Chili houden zich niet met dat soort emoties bezig. “Ze denken dat ze Pinochet op hun knietjes moeten danken voor het beetje democratie dat hij toegestaan heeft. Alles rationeel, met de rekenmachine in de hand. Een politiek van droge rozijnen', zegt Ascencio.

Basisprobleem is het geheime akkoord dat de leiders van de christen-democraten en de socialisten in 1990 met Pinochet sloten. “Niemand weet wat erin staat. Maar iedereen is bang dat hij op een dag aan de afspraken uit dat akkoord wordt herinnerd.' Hij vindt dat de houding van de democratische partijen in Chili getuigt van lafheid en immoraliteit. Het argument dat door de arrestatie de verworvenheden van de democratie achteruit zouden gaan vindt hij belachelijk: “Hoezo achteruit? We hebben nog niets. In zeven jaar zijn we geen stap vooruit gekomen.' President Frei noemt hij een `kille rekenaar'.

In de politiek vertegenwoordigt hij de ondernemers. Een klasse die met Pinochet een hecht bondgenootschap had. Niet voor niets staan in Chili nu juist de neoliberale ondernemers op de barricade om te klagen over de `schandalige buitenlandse inmenging' in de Chileense politiek.

“Wij zijn een land zonder triomfen', verklaart Ascencio de huidige commotie. “We wonen in de kont van de wereld, achter een hoge bergrug waar we gewoon een provinciaal volkje zijn.' Door de bloeiende economie kreeg Chili eindelijk een beetje erkenning. Met hun nieuwe geld begonnen de Chilenen te reizen. “Alles ging goed, en dan komt Europa ons daar opeens over Pinochet aanzeuren.' Dat is wat de mensen woedend maakt.

Het gevoel van vernedering raakt de snaar van het nationalisme. “Net zoals Pinochet een geminacht leger omturnde tot hoogmoed, zo slaat nu ook de bevolking door', zegt Ascencio. “Iedereen dacht hier dat Pinochet onaanraakbaar was. Nu zien we opeens dat hij voor Europa niet meer is dan een Zuid-Amerikaans bananen-Hitlertje. Dat doet pijn', zegt de christen-democraat en roert in cappuccino met slagroom. “Zoiets doet verdomde zeer.'