Jubeltoon over Canadese economie omgeslagen

In Canada heeft de euforie over de economie plaatsgemaakt voor sombere prognoses. Om een crisis te voorkomen heeft de centrale bank de rente verlaagd. De bank loopt daarmee precies in de pas met de Fed in de VS

Voor de tweede keer binnen enkele weken heeft de centrale bank van Canada gedaan wat zij al jaren niet meer gewend was: aan de leidraad lopen van de Amerikaanse Federal Reserve (Fed). De Bank van Canada kopieerde vorige week, evenals eind vorige maand, direct een renteverlaging met een kwart procentpunt van haar tegenhanger in de Verenigde Staten. Het Canadese tarief van 5,5 procent wordt daarmee zorgvuldig een half procentpunt boven dat van de VS gehouden.

In navolging van de Federal Reserve hoopt de Bank van Canada met de rentevermindering een recessie in Noord-Amerika te voorkomen. De centrale Canadese bank haalde daarbij dezelfde woorden aan als de Fed, die de maatregelen noodzakelijk achtte wegens “groeiende voorzichtigheid bij Amerikaanse leners en onzekere omstandigheden op de financiele markten in het algemeen'.

Aangenomen wordt dat beide instanties hun rentetarieven voor het einde van het jaar zelfs nog verder zullen laten zakken. Wat de Bank van Canada betreft, maakt de maatregel deel uit van een wat grillig beleid dat de bank recentelijk heeft gehanteerd. Met een monetaire op-en-neerpolitiek probeert zij koortsachtig het hoofd te bieden aan de gevolgen voor Canada van de internationale economische crisis. Enerzijds werd de rente drastisch verhoogd om een gestage devaluatie van de Canadese dollar stop te zetten; anderzijds is verlaging nodig om de economische groei op gang te houden. Want aan de spectaculaire economische groeicijfers van begin van dit jaar is een vroegtijdig einde gekomen.

Aanvankelijk hadden Canadese economen helemaal niet gerekend op binnenlandse noodgrepen als gevolg van de crisis in Azie. 1998 beloofde juist een jaar met ongekende groeicijfers te worden voor de economie van het land; de kroon op een aantal jaren van uitzonderlijke voorspoed.

Evenals in 1997 zou Canada, met rond 3,5 procent, de hoogste groei behalen binnen de groep van rijke industrielanden G7, zo voorspelden analisten.

Reden voor het optimisme, dat tot in de zomer aanhield, waren de krachtige positieve fundamenten van de Canadese economie. Zo stimuleerde de Bank van Canada de economische groei door de rente aanzienlijk onder de Amerikaanse tarieven te houden. De inflatie is daardoor sinds enkele jaren uiterst laag en stabiel. De werkloosheid van 8,3 procent is relatief hoog in vergelijking met de VS, maar is niettemin dalende. Bovendien steeg het vertrouwen in de Canadese overheidsfinancien wegens het in de hand houden van het begrotingstekort.

In februari van dit jaar bereikte de economische euforie in Canada een hoogtepunt met de presentatie van de eerste federale begroting zonder tekort in 28 jaar. Minister van Financien Paul Martin gaf daarbij aan dat de natie kon beginnen de vruchten te plukken van een jarenlang saneringsbeleid. De overheidsinkomsten zouden naar verwacht snel meegroeien met de economie en de schuldenlast zou minder worden. Hetgeen de weg naar lastenverlichting zou vrijmaken.

Maar geen half jaar later gooide de financiele crisis in Azie roet in het eten. De gunstige scenario's hebben op slag plaatsgemaakt voor herziene voorspellingen van groeicijfers. Voor dit jaar wordt een groei voorspeld van minder dan drie procent, voor 1999 wordt een groei voorzien van een a twee procent. Maar als de economie verder tegenzit is ook een lichte recessie mogelijk. Tevens is de TSE 300-index van de effectenbeurs van Toronto sinds april met 25 procent teruggelopen van 7.822 naar 5.853 punten.

De oorzaak van die ommekeer ligt volgens Paul Ferley, econoom bij de Bank van Montreal, in de drastische daling van wereldwijde grondstofprijzen.

“De prijzen van een aantal belangrijke Canadese exportproducten als onedele metalen, halfbewerkt hout, graan en energie, zijn negatief beinvloed door zwakke groei op de afzetmarkten', zegt hij. “Bovendien bieden sommige getroffen landen grotere hoeveelheden aan van diezelfde producten, wat de prijzen verder drukt.'

Als gevolg van de lagere grondstofprijzen daalde de vraag naar Canadese dollars. Internationale valutahandelaren voorzagen een val van de munt - een vooruitzicht dat prompt uitkwam toen ze de Canadese dollar massaal inruilden voor de Amerikaanse. De Canadese munt, die aan het begin van het jaar goed was voor 70 Amerikaanse cent, viel in twee maanden naar ruim 63 cent een verlies van tien procent.

Financiele analisten wijzen erop dat de zwakte van de valuta niet overeenstemt met de economische realiteit van Canada. De indruk dat het land voornamelijk grondstoffen exporteert is achterhaald. Het aandeel van grondstoffen in Canadese exporten is sinds 1980 gedaald van zestig naar 35 procent. Maar volgens Derek Burleton econoom bij de Toronto Dominion Bank, is de Canadese afhankelijkheid van grondstoffen nog altijd tweemaal zo groot als die in de VS.

Het gevolg van de waardevermindering van de Canadese dollar is dat Canadezen er armer op zijn geworden in verhouding tot Amerikanen. Amerikanen komen in groten getale naar Canada, waar hun dollar letterlijk een daalder waard is. Omgekeerd zijn Canadese importen uit de VS inmiddels flink duurder geworden, wat nadelig kan gaan werken wanneer Canada deze winter een groot deel van zijn voedingsmiddelen inkoopt in onder meer Florida en Californie.

De Bank van Canada, bang voor inflatie, zag zich eind augustus genoodzaakt de rente met een vol procentpunt te verhogen om de val van de Canadese dollar tot stilstand te brengen.

Maar die maatregel, die de Canadese rente voor het eerst in 2,5 jaar boven het niveau van de Federal Reserve bracht, was volgens sommige economen een middel dat erger was dan de kwaal. Inmiddels kampt de Canadese economie met stagnatie.

Voor de overheid is de consequentie dat rentebetalingen op de hoge Canadese staatsschuld zullen oplopen terwijl groei van de overheidsinkomsten zal achterblijven. Toekomstige overschotten op de begroting zullen daarom fors lager uitvallen dan aanvankelijk gehoopt. De regering heeft haar eerdere boodschap dat de teugels enigszins konden worden gevierd, moeten ombuigen tot een strenger `nog even volhouden'. Overschotten dienen uitsluitend te worden besteed aan afbetaling van de staatsschuld, zei minister van Financien Martin in het parlement bij een tussentijdse rapportage over de overheidsfinancien.

“Er is een jaar van zwaar weer op komst' aldus de bewindsman. “Geen enkele economie, hoe sterk ook, kan zich volkomen onttrekken aan de gevolgen van de wereldwijde turbulentie.' Maar voegde hij eraan toe, “met onze overheidsfinancien op orde, zijn we in een uitstekende positie om de storm te doorstaan.' De meeste betrokkenen geven de minister gelijk. De groei loopt weliswaar terug, maar in vergelijking met de rest van de wereld is de Canadese economie nog redelijk gezond. Herstructurering van de overheidsfinancien heeft geholpen de risico's te verminderen.

De economie in de VS groeit nog. Canada gaat er van uit dat zolang de economie van de VS in de lift zit in eigen land niet hoeft te worden gevreesd voor een recessie. Prioriteit daarbij is de rentetarieven laag te houden.