Alle ogen in Portschach gericht op Schroder

Het was anders, op de Europese top van dit weekeinde in Portschach, zonder Helmut Kohl. Hoe zou zijn opvolger, Gerhard Schroder, zich van zijn eerste EU-optreden kwijten? Met zijn collega's stortte Schroder zich manhaftig op de discussie over de toekomst van de Unie.

Duitsland stond centraal op de informele top dit weekeinde in het Oostenrijkse ski-oord Portschach maar tegelijkertijd was het merkwaardig afwezig. De beoogde Duitse bondskanselier Schroder trok zaterdag met een korte toespraak alle aandacht. Enerzijds benadrukte hij dat het Duitse beleid ten aanzien van Europa ongewijzigd zal blijven. Tegelijkertijd verlegde hij de koers door een Frans voorstel te verwelkomen om `euroland' (de elf landen die meedoen aan de Economische en Monetaire Unie) bij internationaal financieel overleg behalve door de president van de Europese Centrale Bank ook door de voorzitter van het gezelschap van ministers van Financien, de euro-11, te laten vertegenwoordigen. Hiermee nam hij afstand van het standpunt dat de afgelopen tijd vurig werd uitgedragen door de aftredende Duitse minister Waigel dat alleen de bankpresident die rol moet vervullen.

Schroder keerde met grote snelheid zaterdagavond al naar Duitsland terug, waar hij partijbijeenkomsten moest bijwonen. Hij was vertraagd omdat de Palestijnse leider Arafat het programma met drie kwartier had vertraagd. Arafat had zichzelf in Portschach uitgenodigd om verslag te doen van het vrijdag in de Verenigde Staten bereikte vredesakkoord en om de EU-regeringsleiders er nog eens op te wijzen hoe goed het is dat zij de Palestijnen financieel steunen. Schroders programma kwam er flink door in de knel. De beoogde bondskanselier had tegen het advies van ambtenaren van de nog fungerende bondskanselier Kohl geen persconferentie gepland. Ten slotte drong tot hem door dat de verontwaardiging bij de Duitse pers groot was en besloot hij toch tot een persoptreden. Maar hij had zo weinig tijd, dat hij een korte verklaring aflegde op het vliegveld van Klagenfurt en zonder een vraag te beantwoorden in zijn vliegtuig stapte.

Daarna werd de informele top van de EU-regeringsleiders voortgezet met een werkdiner waarbij niemand namens Duitsland het woord voerde. De permanente vertegenwoordiger van Duitsland bij de EU, Von Kyaw, mocht slechts als toehoorder aanzitten. Voor het eerst sinds zestien jaar vergaderden de regeringsleiders zonder de Duitse bondskanselier Kohl. Volgens diplomaten was op de bijeenkomst nu al een andere stemming merkbaar, met elf socialistische regeringsleiders bij elkaar en zonder Kohl, die een grote stempel heeft gedrukt op het beleid in de EU. Overigens was het enige besluit dat zij namen op deze informele ontmoeting, Kohl te benoemen tot Europees ereburger. Deze eer kreeg tot nu toe alleen (postuum) de Fransman Monnet, een van de grondleggers van de Europese Gemeenschap.

Afgesproken was dat op de top drie regeringsleiders enkele problemen zouden toelichten, waarna vrij kon worden gediscussieerd. Premier Kok sprak over de noodzaak van meer samenwerking op economisch, sociaal en fiscaal gebied. Hij ontmoette veel “begrip' met de constatering dat ongewenste concurrentie tussen EU-lidstaten door middel van fiscale maatregelen moet worden voorkomen. Deze al lang slepende discussie kunnen de ministers van Financien van de EU weer voortzetten. Kok sprak ook over een grotere rol die de EU zou moeten spelen bij de wereldeconomie. De regeringsleiders vragen hun ministers van Financien voor december hierover een programma te presenteren.

De Britse premier Blair sprak over het buitenlands en veiligheidsbeleid van de Europese Unie. Enthousiast reageerden zijn collega's op zijn pleidooi voor de versterking van de Europese defensie-identiteit. Maar niemand, ook Blair zelf niet was duidelijk hoe deze moet worden bereikt.

De Spaanse premier Aznar sprak over bestrijding van criminaliteit en de samenwerking bij migratie en asielbeleid. De zuidelijke lidstaten van de EU hebben problemen met illegale immigratie. Noordelijke lidstaten willen dat asielzoekers niet in enkele landen, maar in de hele EU worden opgevangen. Volgens het Verdrag van Amsterdam moet over vijf jaar een Europees asielbeleid op de rails staan. Maar als het aan de regeringsleiders ligt, komen er al spoedig initiatieven die in de richting van een Europees beleid gaan. Finland, dat vanaf volgend jaar juli het voorzitterschap van het EU heeft kreeg het verzoek over asielbeleid een speciale informele top te organiseren. Daarmee komt het totale aantal bijeenkomsten van de staats- en regeringsleiders volgend jaar op vijf, omdat Duitsland, behalve de gebruikelijke top in juni, de regeringsleiders in februari en in maart bijeen wil roepen om te praten over de meerjarenbegroting van de EU en over de hervorming van landbouwbeleid en structuurfondsen.

Ondanks al hun bijeenkomsten volgend jaar hebben de regeringsleiders efficiency niet uit het oog verloren. Ze willen dat de 21 vakraden van EU-ministers van Financien tot Toerisme, op hun doeltreffendheid worden doorgelicht om te zien of die wel nodig zijn. De regeringsleiders zeiden opnieuw dat ook hun ministers van Buitenlandse Zaken achter de broek gezeten moeten worden. Zij moeten bij hun vergaderingen de coordinatie van het Europees beleid beter scheiden van hun besprekingen over de internationale politiek. Daar kunnen de ministers vandaag al over praten, hoewel hun nieuwe Duitse collega Fischer daarbij niet aanwezig zal zijn.

Traag werden gisteren aan het eind van de morgen de staats- en regeringsleiders van de Europese Unie per stoomboot van het gehucht Portschach naar Klagenfurt gebracht.

Vanaf zaterdagmiddag vier uur hadden zij in het Portschachse Parkhotel, de enige treurige plek in het prachtige Oostenrijkse berg- en meerlandschap, informeel gesproken over de toekomst van Europa. In het vijftien kilometer verderop gelegen Klagenfurt meldden ze de wachtende pers dat ze niet tot conclusies waren gekomen. Maar dat was ook niet de bedoeling. Volgens premier Kok was het “een nuttige en vruchtbare gedachtenwisseling.'