Riester voor Herkulesopgave; Werkscheppen beheerst Bonn

Walter Riester (55), de nieuwe Duitse minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, bekleedt een van de lastigste posten in het kabinet van de socialistische kanselier Schroder.

`Werk, werk, werk' is nu ook in Bonnhet dominante motto. “Een Herkulesopgave', zegt Riester in een gesprek.

Vrouwelijke politici in Bonn lopen met hem weg. “Eindelijk een man die niet haantje de voorste wil zijn', zei Andrea Fischer van de Groenen de toekomstige minister van Gezondheidszorg in het kabinet van de toekomstige Duitse kanselier Gerhard Schroder.

Aardig vinden ze hem allemaal. “Een opvallende vernieuwer binnen de vakbeweging', noemt Schroders adviseur Bodo Hombach hem. En van Helmut Kohl heeft hij nog tien flessen wijn uit de Palts tegoed. “Jij wordt nooit minister', had de scheidende kanselier gezegd, die dacht te worden herkozen. Kohl had het mis.

Walter Riester is de nieuwe minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Het is de lastigste post in Schroders regering. Het kostbare sociale stelsel, dat de loonkosten te hoog houdt, is dringend aan hervorming toe. En `werk, werk, werk', heeft Gerhard Schroder de kiezers beloofd in Duitsland dat zo'n 4,4 miljoen werklozen telt. Het kleine Holland is het grote voorbeeld voor de Duitsers.

Daarom richten de camera's zich de komende weken op Walter Riester, die van Schroder een sleutelrol moet spelen in de op handen zijnde ronde-tafel-gesprekken met de werkgevers en de vakbeweging om een Bundnis fur Arbeit voor elkaar te krijgen, een `Alliantie voor werk'.

“We staan voor een Herkulesopgave', zegt Riester (55) in een gesprek in Bonn; de vakbondsman pendelt dezer dagen voortdurend op en neer tussen Frankfurt en de politieke hoofdstad. De sociale vernieuwing van Duitsland is“een enorme uitdaging', vindt Riester. Hij is al jarenlang in de vakbeweging actief, sinds 1993 als vice-voorzitter van de machtige metaalbond IG Metall in Frankfurt. “Werkgevers en werknemers kunnen allebei als overwinnaars uit de onderhandelingen voor een `Alliantie voor werk' komen', zegt Riester optimistisch, een kleine man met stekelig haar en levendige ogen.

Toch heeft de rood-groene coalitie van SPD en Groenen met het regeerakkoord niet direct een wit voetje bij de ondernemers gehaald. Het voornemen om de hervormingen van de regering-Kohl weer terug te draaien, en de belastingverlaging voor de modale inkomens door de industrie te laten betalen, hebben kwaad bloed gezet bij de werkgevers. Als de regering-Schroder hieraan vasthoudt, hoeft ze helemaal niet te rekenen op een werkgelegenheidspact, brieste werkgeversvoorzitter Dieter Hundt deze week.

Walter Riester is lakoniek. De reacties zijn `oververhit'. De kritische houding van de werkgevers noemt hij een “normale poging voor hun belangen op te komen'. Als vakbondsman heeft hij veel ondernemers “als pragmatisch' leren kennen zodra het er werkelijk op aan komt.

En Riester kan het weten want de nieuwe minister, die als tegelzetter is begonnen en met 14 jaar lid was van de vakbond IG Bau-Steine-Erden, staat bekend als een geraffineerd onderhandelaar. Hij kan werkgevers hanteren, die hun hakken in het zand zetten, en zijn vakbondscollega's voor wie het niet logisch is dat korter werken met minder loon gepaard gaat.

“De Duitse vakbonden moeten nog aan de modernisering beginnen', liet Schroders adviseur Bodo Hombach en toekomstig leider van de bondskanselarij zich onlangs ontvallen. Dat realiseert Riester zich al te goed, die als eenzame verlichte moderniseerder bij de metaalbond regelmatig in de clinch ligt met zijn voorzitter, de traditioneel linkse Klaus Zwickel. Na twee jaren loonmatiging is het voor Zwickel weer mooi geweest en de voorzitter stelde vorige week weer ouderwetse salariseisen van 6,5 procent.

De uitspraak van Riesters SPD-partijvoorzitter Oskar Lafontaine, dat korter werken gewenst is met behoud van een fulltime loon, deed bij de vakbondsman de wenkbrauwen fronsen.

De `Realo' Riester omschreef dergelijke ideeen van de toekomstige minister van Financien subtiel als “abstract juist', maar “in werkelijkheid niet te realiseren'.

Riester is ervan overtuigd dat “niet alles zo kan blijven als het is'. De Duitse arbeidsmarkt, het sociale stelsel en het belastingsysteem weerspiegelen de wereld van de jaren zestig. “We moeten onze instrumenten dusdanig veranderen dat de dramatisch snelle veranderingen in de economie er in worden opgenomen.' Daarom wil hij vaart maken met de `Alliantie voor Werk'; de gesprekken moeten beginnen zodra de nieuwe regering volgende week geinstalleerd is. Na een of twee maanden van onderhandelingen tussen staat, werkgevers en werknemers hoopt Riester al tot resultaten te komen.

Toch zijn de lessen uit Nederland even ontnuchterend als eenvoudig. Alle partners moeten enorm inleveren en het kan vele jaren duren voordat de resultaten zichtbaar worden: meer werkgelegenheid scheppen en gelijktijdig het sociale stelsel hervormen. Zijn de Duitsers tot zo'n grote inspanning bereid?

“Duitsland moet veranderen', zegt Riester maar hij voegt er meteen aan toe dat het Hollandse model niet zomaar te kopieren is. “Het is noodzakelijk om onze eigen oplossingen te vinden.' De toekomstige minister van Arbeit is vol vertrouwen dat het lukt.

Riester beseft dat er in een `Alliantie voor Werk' geen bindende garanties gegeven kunnen worden over het scheppen van banen. Maar op korte termijn moet het haalbaar zijn om veel meer leerlingenbanen voor jongeren te scheppen. Want de jeugdwerkloosheid zal binnen enkele jaren een groot probleem worden in Duitsland, meent hij. “Steeds meer ouderen werken tot hun 65ste door, zodat aan de onderkant grote filevorming ontstaat'.

Bovendien stijgt de productiviteit in Duitsland in recordtempo, zodat steeds minder mensen in kortere tijd meer kunnen produceren waardoor banen verdwijnen.

Riester vindt ook dat de `Europese uitdaging' moet worden aangenomen. “Waar blijft het sociaal-democratische project Europa?', vraagt hij zich af. “Nu er vrijwel in heel West-Europa sociaal-democraten regeren, dient dit project zich toch onmiddellijk aan.' De toekomstige minister heeft het een en ander op zijn verlanglijst staan: een Europese hervorming van de arbeidsvoorwaarden en van de sociale stelsels.

Als lid van de raad van toezicht van het nieuwe Daimler-Chrysler weet Riester hoe ondernemers de globalisering benutten dat moeten werknemers ook doen. Zo heeft hij bij de nieuwe Duits-Amerikaanse autoreus een moderne vorm van Mitbestimmung medezeggenschap, weten te realiseren. “De sleutel van de successtory van de Duitse economie', vindt Riester.