Liever metro dan nieuwe wegen

Het kabinet trekt 26 miljard uit voor infrastructuurprojecten. Daarvan gaat slechts een klein deel naar de uitbreiding van wegen. Het openbaar vervoer in de Randstad gaat voor.

Paars II stond de afgelopen weken voor een van de zwaarste krachtproeven uit zijn nog korte bestaan: de verdeling van miljarden guldens voor infrastructuurprojecten over het hele land. Zoals meestal waren er meer wensen dan fondsen, zodat het kabinet niet ontkwam aan pijnlijke keuzes.

Gisteren kwamen Kok en zijn nieuwe ploeg met hun plannen voor de dag, waarvoor in de lopende kabinetsperiode in totaal 26 miljard gulden is uitgetrokken. Opvallend daarbij was een trend, die zich ook al enigszins in het regeerakkoord van afgelopen zomer aftekende: het kabinet loopt niet warm voor de aanleg van nieuwe wegen en geeft voorrang aan het openbaar vervoer.

Het is een trend die in de huidige Tweede Kamer, die linkser van snit is dan de vorige, op sympathie kan rekenen. Maar binnen de paarse coalitie kan dit beleid nog tot grote onenigheid leiden want binnen de vanouds autominnende VVD roept ze weerstanden op. Donderdag werden die al verwoord door fractieleider Dijkstal. Die stelde dat het kabinet op jacht moet naar meer geld voor wegen.

Als het aan het kabinet ligt, zullen er miljarden worden gespendeerd om de nieuwe Vinex-wijken, die nu aan de rand van veel grote steden in vooral het Westen van het land verrijzen, goed bereikbaar te maken. Op die wijze hoopt Den Haag de nieuwe bewoners ertoe te bewegen de auto vanaf het begin links te laten liggen, waardoor de toch al overvolle wegen enigszins ontlast worden. Het is de bedoeling voor dit doel light rail-verbindingen aan te leggen, waarbij de bewoners met sneltram of metro snel en milieuvriendelijk hun bestemming bereiken.

Vooral wegenprojecten in provincies buiten de Randstad zijn voorlopig buiten de prijzen gevallen.

Met name Limburg heeft reden tot teleurstelling. Ondanks talrijke bezoeken van gouverneur B. van Voorst tot Voorst aan Den Haag werden de voornaamste wensen van de provincie stuk voor stuk genegeerd. De A73 van Venlo via Roermond naar Maasbracht wordt niet versneld aangelegd en er komt evenmin meteen een A74 vanuit Venlo richting Duitse grens. De knelpunten in de A2 bij Maastricht komen wat het kabinet betreft ook al niet voor spoed in aanmerking. Noord-Brabant moet het nog stellen zonder de gewenste A50 van Eindhoven naar Oss, terwijl de Zeeuwen voorlopig kunnen fluiten naar een tunnel onder het kanaal Gent-Terneuzen bij Sluiskil.

In Zwolle heerste er niettemin voldoening, want de Hanzespoorlijn van Lelystad via Kampen naar Zwolle is wel opgenomen in het gisteren gepresenteerde Meerjarenprogramma Infrastructuur en Transport van minister Netelenbos (Verkeer en Waterstaat). Amsterdam treurde niet om het uitstel van de bouw van de Tweede Coentunnel, want het kreeg wel geld voor de aanleg van de fel begeerde Noord/Zuidlijn.

Beter bedeeld nog werd het noorden van het land. Er zal de komende jaren onder meer worden gebouwd aan ringwegen om Groningen en Sneek. Een studie naar de noordoostelijke tak van de Betuwelijn van Elst naar Oldenzaal moet aantonen of en hoe die het beste kan worden aangelegd. Ook hier staat nog niet vast of er een geheel nieuw trace zal komen of dat bestaande lijnen zullen worden gebruikt. Volgend jaar wil het kabinet hierover een besluit nemen.

Minister Netelenbos verhulde gisteren niet dat het kabinet veel belang hechtte aan de bereikbaarheid van de grote steden, die nu eenmaal in het westen van het land liggen en een sleutelrol in de economie vervullen.

Ook de achterlandverbindingen daarheen genieten prioriteit. Premier Kok, die Netelenbos voorging bij de presentatie van de plannen, ontkende evenwel dat het kabinet het westen zou hebben bevoordeeld boven de overige regio's. “Het gaat niet om een wedstrijd Randstad niet-Randstad', aldus de premier.

Kok en Netelenbos toonden zich niet onder de indruk van de verwijten van onbehoorlijk bestuur. Verschillende regionale bestuurders hadden verklaard dat er “keiharde' afspraken met Den Haag waren gemaakt. Sommigen hadden zelfs al met rechtszaken gedreigd als het kabinet die niet zou nakomen. Volgens het kabinet kan het echter strikt juridisch gesproken wegens allerlei clausules zonder moeite onder de overeenkomsten uit.

Ook Kok erkende echter dat het kabinet verplicht was de zaak nog eens grondig met de betrokkenen te bespreken. “De overheid hoeft zich niet te schamen als het geld op is', aldus Kok. “Maar de overheid moet wel betrouwbaar zijn.'

Met het oog daarop presenteerde het kabinet de wanhopige provinciale bestuurders nog een laatste strohalm om zich aan vast te klampen. Zo snel mogelijk zal minister Netelenbos opnieuw met hen om de tafel gaan zitten om nog eens door te nemen of er niet alsnog wat valt af te spreken over de versnelde aanleg van wegen.

Verscheidene provincies hadden immers de laatste dagen al aangeboden om projecten geheel of gedeeltelijk voor te financieren. De provincies moeten het kabinet daarbij echter geen sigaren uit eigen doos aanbieden, zo hield de minister de provincies voor. Als die bijvoorbeeld bereid zijn het geld voor bepaalde projecten voor te schieten, hoeven ze er niet op te rekenen dat Den Haag hen daarover ook de rente terugbetaalt.