Deeltijd

Het basisonderwijs verkeert in hoge nood: er dreigt een tekort aan leraren. Sterker nog, het tekort is er al. Of toch niet? De ene advertentie levert tientallen sollicitanten op, de andere geen enkele.

Dat heeft te maken met de regio, zult u denken, maar dat blijkt niet het geval. Overal, ook in de Randstad, worden zeer uiteenlopende reacties op advertenties gemeld.

Netelenbos heeft in de nadagen van haar staatssecretariaat `de stille reserve' aangeschreven, mannen en vrouwen met een onderwijsbevoegdheid die niet aan een school verbonden zijn. Ik verwacht hiervan geen wonderen en zelfs niet een substantiele bijdrage aan het probleem. Dit is een gewaagde veronderstelling, weet ik, want de stortvloed aan reacties op de brief van Netelenbos was overweldigend. De reden voor mijn pessimisme is dat er dan wel misschien veel werk is, maar dat er weinig banen zijn en nog minder banen die passen bij wat de leden van de stille reserve kunnen en willen.

Het Nederlandse basisonderwijs is wereldkampioen deeltijdwerken. Maatschappelijk een zegen, onderwijskundig een ramp. Daar is nog een rampje bijgekomen: de ADV, de arbeidsduurverkorting dus. Het getuigde ontegenzeggelijk van een voorbeeldige zelfopoffering dat leraren er enkele jaren geleden voor kozen minder te gaan werken om op die wijze hun werkloze collega's aan een baan te helpen. In plaats van voor centen werd gekozen voor werk. Niets dan lof voor deze fraaie geste.

Wat nu te doen als het niet langer omwille van de werkloze broeders en zusters wenselijk is voor minder geld minder te werken? Dan laat je eenieder die dat wil en werkt op een school waar dat ook zonder problemen kan, weer gewoon de hele week werken voor een gewoon heel-de-weeks salaris. Wie dat niet wil, kan kiezen voor minder uren, wat nu ook het geval is. ADV afschaffen ondergraaft dus geen rechten, maar vergroot de keuzemogelijkheden.

Daarmee los je het probleem van het tekort niet op, maar, omdat veel mensen meer uren zullen gaan werken, geeft het wel wat lucht. Die lucht hebben we hard nodig om een oplossing te zoeken voor de kern van het probleem en dat is het feit dat de banen die worden aangeboden in het algemeen onaantrekkelijk en, zeker voor een beginneling of iemand die er lange tijd tussenuit is geweest, bovendien onverantwoord zwaar zijn.

Die vacatures hebben namelijk in het algemeen betrekking op vervanging wegens ziekte of zwangerschap. Evenmin aantrekkelijk en wellicht nog moeilijker is het om als een soort van vliegende keep voor een reeks van scholen in te moeten vallen voor docenten die naar een studiedag zijn, of ADV hebben of om een andere reden kortstondig afwezig zijn. Dit werk is zo moeilijk omdat je telkens te maken krijgt met verschillende leerjaren en verschillen in onderwijskundige aanpak.

Als je dit een tijdje hebt volgehouden, en als er dan ergens een echte vacature ontstaat, dan kun je daarvoor in aanmerking komen. Maar ook dan is dat lang niet altijd wat je zoekt, want had je voorganger 0,4 baan verdeeld over de dinsdag en de vrijdag, dan is dat dus de vacature. Kortom, je moest je eerst invechten en vervolgens bezien wat op je weg komt: wat de omvang is van de vacature, op welke dagen, en in welke klas of klassen. Het is maar zeer de vraag of jouw mogelijkheden en verlangens passen in die van je voorganger en of, als dat niet het geval is, daar dan door te schuiven met anderen iets op gevonden kan worden.

In het basisonderwijs worden nieuwkomers dus belast met het moeilijkste en ingewikkeldste soort werk dat de sector kent. Als Adelmund er niet in slaagt het werk voor hen aantrekkelijker te maken, zal het steeds normaler worden dat klassen worden opgedeeld over andere groepen dat directeur en remedial teacher moeten inspringen, waardoor die aan hun eigenlijke werk niet toekomen, of dat lessen niet worden gegeven en de kinderen naar huis worden gestuurd.