Buikspreker

Om de paar jaar begin ik mijn schaakrubriek ongeveer zo: ,,Lang geleden schreef een Engelse journalist dat alleen schaken en knikkeren nog eerlijke en onverdachte sporten waren. Hoe het tegenwoordig met de knikkerwereld staat weet ik niet, maar in de schaakwereld...'

Het is weer eens zover. Is de misdaad tegenwoordig erger dan vroeger? Je zou kunnen zeggen dat er meer mogelijkheden zijn. Toen een paar jaar geleden bericht werd over de spooktoernooien, waarin meestertitels en ratingpunten gewonnen werden zonder dat er ooit een partij echt gespeeld was, vond ik wel dat een niveau van onregelmatigheden was bereikt dat kwalitatief verschilde van de simpele omkoperijen van vroeger.

In het septembernummer van EuropeÉchecs schrijft Christophe Bouton over de Roemeense schaker Alexandru Crisan. Niet te verwarren met Ioan Crisan of Cristina Crisan, Roemeense schakers van onbesproken gedrag. Alexandru Crisan is een 36-jarige zakenman die vroeger een goede jeugdspeler was. In 1991 was zijn rating 2330.

Niet genoeg. Zijn eerste doel was grootmeester worden. Hij was rijk, de meeste Roemeense schakers waren arm. Crisan organiseerde wedstrijden voor zichzelf waarvan de partijen nooit gepubliceerd werden. Dollars, leis en andere valuta verlichtten het lot van de arme Roemeense schakers. Crisan werd grootmeester. Vervolgens wilde hij bij de beste honderd van de wereld komen en de hoogste Roemeense schaker op de wereldranglijst worden. Dat lukte ook, op dezelfde manier, maar slechts tijdelijk en met grote moeite. De Roemeense schaakbond, die de grootmeestertitel nog had laten passeren, had er genoeg van gekregen en verklaarde een toernooi ongeldig. Crisan werd uitgenodigd om in een meestertoernooi te spelen dat niet door hemzelf maar door de bond was georganiseerd, maar dat deed hij niet.

Wel stelde hij zich in verbinding met een functionaris die niet meer voor de bond werkte, maar vroeger de uitslagen van de Roemeense toernooien aan de wereldschaakbond had doorgegeven. Dat wilde hij nu nog wel eens doen, speciaal voor Crisan. Toen de ratinglijst van januari 1998 uitkwam, zag de Roemeense schaakbond verrast dat Crisan de sterkste Roemeense schaker was geworden en 33ste op de wereldranglijst stond, met 2635 punten. Dat vonden de Roemeense topschakers niet leuk. De bond eiste van de FIDE dat de dubieuze resultaten van Crisan ongeldig verklaard werden. Het Roemeense ministerie van Sport, waar Crisan kennelijk goede vrienden had, ging zich er ook mee bemoeien en oefende druk op de schaakbond uit om in te binden. De bond hield stand.

Vervolgens, aldus Bouton, ontpopte Crisan zich als buikspreker. Een aantal keren belde hij de FIDE op en met verdraaide stem deed hij alsof goede schaakvrienden uit alle delen van de wereld hun hand in het vuur staken voor de integriteit van Alexandru Crisan. Hij ging te ver. De Roemeense bond schorste hem voor twee jaar.

En wat deed de FIDE? Die wilde geen politieman zijn in lokale aangelegenheden en nam de schorsing niet over. Toch werd er wel iets gedaan. De rating van Crisan werd van 2635 teruggebracht tot 2530, zijn rating van juli 1997. Daar staat Crisan dan nu, sinds juli 1998. Niet meer bij de top honderd van de wereld, niet meer de beste Roemeen, maar nog steeds grootmeester en nog ongeveer tweehonderd punten te hoog. Je zou het een compromis tussen de waarheid en het geld kunnen noemen.

Denk niet dat deze geschiedenis iets te maken heeft met de volgende twee partijen. Integendeel. Ze werden gespeeld in de invitatie<dh>vierkamp van het VAM-toernooi in Hoogeveen, dat op het ogenblik aan de gang is. Schakers van onbesproken gedrag en hoge moraal spelen in die vierkamp: Judit Polgar, Jan Timman, Boris Spassky en Tal Shaked. Van Spassky is wel eens opgemerkt dat hij de laatste jaren niet altijd even vechtlustig is, maar in Hoogeveen speelde hij in de eerste omgang drie bewogen partijen. De held van die eerste helft was Judit Polgar, die drie partijen op mooie manier won.

Wit Timman-zwart Polgar

1. d2-d4 Pg8-f6 2. c2-c4 e7-e6 3. Pb1-c3 Lf8-b4 4. Pg1-f3 0-0 5. Lc1-g5 c7-c5 6. d4-d5 d7-d6 7. Ta1-c1 e6xd5 8. c4xd5 Pb8-d7 9. e2-e3 h7-h6 10. Lg5-h4 Dd8-a5 11. Pf3-d2 b7-b5 12. Lf1-e2 Lc8-b7 13. e3-e4 Ta8-e8 14. f2-f3 Een zet die hij niet graag gespeeld zal hebben, maar wit, die veel hooi op de vork heeft genomen, heeft grote moeite zijn pionnen te beschermen. Na 14. Dc2 zou het stukoffer 14...Lxc3 15. bxc3 Pxe4 16. Pxe4 Lxd5 mogelijk zijn. 14...Pf6-h5 15. 0-0 Ph5-f4 16. Pd2-b3 Pf4xe2+ 17. Dd1xe2 Da5-a6 18. Tf1-d1 Lb4xc3 19. b2xc3 f7-f5

De druk op het witte centrum wordt te groot. 20. Pb3-d2 Da6-a4 Na het voor de hand liggende 20...Lxd5 zou wit met 21. Dd3 nog tegenspel krijgen. 21. c3-c4 Lb7-a6 22. Lh4-g3 f5-f4 23. Lg3-e1 Pd7-e5 Een ideale stelling voor zwart. 24. Tc1-c3 Te8-b8 25. Td1-a1 b5xc4 26. Pd2-b1 Pe5-d3 27. Pb1-a3 Tb8-b2 28. De2-d1 Da4xd1 29. Ta1xd1 Tf8-b8 30. Pa3xc4 La6xc4 31. Tc3xc4 Pd3xe1 32. Td1xe1 Tb2xa2 33. g2-g3 f4xg3 34. h2xg3 Tb8-b3 35. e4-e5 d6xe5 36. Te1-d1 Dit lijkt nog een goede tegenkans, maar het is net te laat. 36...Tb3xf3 37. d5-d6 Tf3xg3+ 38. Kg1-h1 Tg3-g2 39. Tc4-c1 39. d7 gaat niet wegens 39...Th2+ 40. Kg1 Tag2+ 41. Kf1 Th1+ 39...Tg2-h2+ 40. Kh1-g1 Ta2-g2+ 41. Kg1-f1 Tg2-d2 42. Kf1-g1 Kg8-f7 En nu komt na 43. d7 simpel 43...Ke7. Wit gaf op.

Wit Polgar-zwart Spassky

1. e2-e4 e7-e5 2. Pg1-f3 Pb8-c6 3. Lf1-b5 a7-a6 4. Lb5-a4 Pg8-f6 5. 0-0 Lf8-e7 6. Tf1-e1 b7-b5 7. La4-b3 d7-d6 8. c2-c3 0-0 9. h2-h3 Pc6-b8 10. d2-d4 Pb8-d7 11. Pb1-d2 Lc8-b7 12. Lb3-c2 Tf8-e8 13. Pd2-f1 e5xd4 14. c3xd4 d6-d5 Een openingsexperiment waarvan Spassky na afloop zei dat hij het niet zou herhalen. 15. e4-e5 Pf6-e4 16. Pf3-d2 Pe4xd2 17. Lc1xd2 c7-c5 18. Pf1-e3 g7-g6 19. Pe3-g4 Le7-f8 20. d4xc5 Lf8xc5 21. Pg4-h6+ Kg8-g7 22. Dd1-f3 f7-f6 23. e5-e6 Pd7-f8 24. b2-b4 Lc5-b6

25. e6-e7 Hierna vallen de witte stukken onweerstaanbaar zwarts stelling binnen. 25...Te8xe7 26. Te1xe7+ Dd8xe7 27. Ta1-e1 De7-d8 28. Ph6-g4 Pf8-d7 29. Df3-f4 Kg7-f7 30. Df4-h6 Dd8-g8 31. Dh6-h4 Dg8-h8 32. Pg4-h6+ Kf7-f8 33. Dh4-g4 f6-f5 34. Ph6xf5 Dh8-f6 Na 34...gxf5 35. Dxf5+ wint wit. 35. Ld2-g5 Df6-c3 35...gxf5 biedt na 36. Lxf5 ook geen kans. 36. Te1-e2 Lb6-c7 37. Pf5-g3 Pd7-e5 38. Dg4-e6 Pe5-f7 39. Lg5-e7+ Kf8-g8 40. Pg3-h5 g6xh5 41. Le7-f6 Dreigt mat door 42. De8+ of 42. Lxh7+. Zwart gaf op