Wico Clements

Niet zo lang geleden heette Radio Vier de Klassieke Muziekzender van Nederland. Niet dat er altijd klassieke muziek werd uitgezonden, maar je had een kans van zeven op tien dat je iets hoorde dat mooi of interessant was.

In de programmering zat ook een zekere betrouwbaarheid. Je wist op welke uren je je transistortje niet moest aanzetten, en vooral wanneer je juist wel moest luisteren. Voor mij was een voorbeeld van het laatstgenoemde het uur van de KRO, Laudate, donderdagavond tussen tien en elf; Gregoriaanse muziek, aangekondigd en toegelicht door Wico Clements. Vrediger kon het niet. Het kan komen doordat ik maar vaag op de hoogte ben van wat zich in de katholieke kerk afspeelt, maar als ik de prachtige gezangen hoorde, zag ik de monniken voor me, zingend natuurlijk, of ook wel in hun kloostergewelf aan schoongeschuurde houten tafels hun eigengebakken brood eten. Weg van deze wereld, in de laatste omgeving zonder lef, kabaal, flauwekul, hype. De stem van Wico Clements paste bij de muziek en bij mijn voorstellingen. Geen discjockey-gekraai vanzelfsprekend, en ook niet met die ingehouden intonatie waardoor sommige mensen achter de microfoon hun luisteraars laten merken dat ze je iets heel ontzettend geweldigs vertellen en dat ze trouwens zelf ook niet mis zijn. Deze toelichtingen, nooit te lang, waren met liefde uitgesproken.

Opeens was Wico Clements verdwenen. Er was trouwens nog veel meer in de radio veranderd. De Klassieke Muziekzender had een andere naam gekregen, er waren meer nieuwsuitzendingen, ook als er geen ander nieuws was dan over uitkeringsgerechtigden, mestoverschotten en protesten tegen de Betuwelijn. Dit soort Nederlands nieuws heeft trouwens ook zijn tijdloosheid. Verder word je nu 's ochtends vroeg al op de hoogte gebracht van een optreden, diezelfde avond, van het Middelburgse mannenkoor recitals in Doetinchem en Vaals en nog veel meer. Bij de verdwijning van Laudate had ik me al neergelegd.

Luisteren naar Hilversum kweekt op den duur gelatenheid. In het Gooi gebeuren nu eenmaal dingen waar we niet bij kunnen, en was dat wel het geval dan zou het toch niet helpen.

Toen, toevallig, draaide ik op zondagmorgen om negen uur de radio aan. Laudate! Een vreemde tijd om zo'n programma uit te zenden, als overal de lucht trilt van het klokgebeier. In ieder geval was het Gregoriaans, maar het werd door een andere stem aangekondigd. Waar was Wico Clements? Werkelijk, ik maakte me ongerust. De KRO gebeld.

Wico Clements maakt het goed, hij schrijft nog altijd de teksten maar die worden door iemand anders voorgelezen, verklaarde een vriendelijke mevrouw. Waarom doet hij dat niet zelf? Tja! Men was het er in het Gooi over eens geworden dat het beter was als iedere omroep zoveel mogelijk met dezelfde stem zou spreken; daar kwam het op neer. Het lijkt me een onderschatting van de identiteit der zuilen, want ook zonder dat je weet welke omroep er uit je luidspreker komt, kun je aan de stem horen of je met iemand van de NCRV, de EO of welke vereniging dan ook te maken hebt. De stemmen van de AVRO zijn zo neutraal dat alleen al daardoor het neutrale tot een onnavolgbare identiteit is verheven. Aan al die identiteiten is dan ook al driekwart eeuw gewerkt. Door iedere omroep zoveel mogelijk met een stem te laten spreken, bereikt men juist een averechts effect: de historisch gegroeide identiteit wordt daardoor juist ontkend. Door de stem van Wico Clements de toegang tot de ether te ontzeggen, bereikt de KRO dat ze zichzelf een beetje ontroomst.

Waar moeten we de oorzaak van de veranderingen zoeken? Waarschijnlijk weer in

het mechanisme van de vrije markt. Op zeker ogenblik is Classic FM in de lucht gekomen, licht klassiek voor elk moment.

De zender legt zich toe op het laten horen van de Bolero van Ravel, het Adagio van Albinoni en het Fur Elise van Beethoven. Dit repertoire had meteen succes, zoals te merken is aan de reclameblokken waarin beleggers en gebruikers van zaktelefoons worden aangesproken. De toen nog Klassieke Muziekzender sloeg terug met de tekst Als u niet altijd hetzelfde wilt horen... Een kind in de reclame kan begrijpen dat dit de verkeerde tekst is, want al deze liefhebbers willen juist altijd hetzelfde horen.

Er was dus voor de publieke omroep van de klassieke muziek maar een oplossing: de hele zaak op de schop! Zo gezegd zo gedaan. Van iedere componist wordt nu eerst het geboortejaar vermeld, allerlei aan wetenswaardigheden, en dan komt natuurlijk waar het allemaal om is begonnen. Ik klaag niet! Laten we blij zijn met wat ons nog gelaten is.