Hoge Heren Lage Lusten; Starring Bill Clinton & Monica Lewinsky. Co-starring Linda Tripp, Hillary Rodham-Clinton. Naar een scenario van Kenneth Starr

Zes weken geleden gaf speciaal aanklager kenneth starr zijn rapport over president clinton vrij. Eerst werd het via Internet gepubliceerd, daarna ook in boekvorm. De politieke gevolgen zijn nog niet uitgekristaliseerd.

Dat het Starr Rapport bouwstenen aandraagt voor een film is niettemin zeker. Maar is het ook een goed scenario? Rogier Proper, scenarioschrijver van onder meer GTST, analyseert het rapport volgens de maatstaven van film en soap.

De uitgave van The Starr Report in boekvorm zal ongetwijfeld historische waarde hebben. Niet door de erotische obsessies van auteur en openbaar aanklager Kenneth Starr, maar meer als pover momentum in de Amerikaanse geschiedenis.

Omdat over de politieke, juridische staatkundige en sociale kanten van de zaak al het hoognodige is opgemerkt zullen we ons hier beperken tot de dramatische kant ervan. In hoeverre is het boek een buitengewoon gegeven voor een speelfilm of voor een tv-serie? Dat is namelijk andere koek. Mooie boeken leveren zelden even mooie films op. Het is een bekende stelling. Logisch, want mooie boeken zijn er om te lezen en films vragen ook om beelden en andere elementen dan om uitgekiende woorden die heftige gevoelens oproepen. Het was, geloof ik, Hitchcock die al zei dat je voor een film het beste een onbekende prutroman als uitgangspunt kan nemen, waarvan je het plot vervolgens beter zelf in elkaar kan timmeren voor het iets wordt. Al zit er maar een ingenieus idee in zo'n boek, dat is genoeg.

Wat dat betreft lijkt The Starr Report wel ergens op. Tenminste, voor ons doel: het biedt drama. Het idee - `belangrijkste politiek leider van de wereld begint een heilloze geheime romance met een betekenisloze medewerkster uit zijn staf' - ach, het is niet ingenieus, maar met enige fantasie kan er best iets van gemaakt worden.

Waarheid of leugens

Dat zal ongetwijfeld gebeuren. Oliver Stone gaat het ons vast allemaal haarfijn en met de neus op de feiten uit de doeken doen. Hoe de president en het meisje `ten sexual encounters' hadden `that included direct contact with the genitalia of at least one party'. Hoe ze slechts een schamele `two other encounters' hadden `that included kissing'.

Hoe `on nine of the ten occasions the girl performed oral sex on the president'. Hoe `on nine occasions the president touched and kissed her bare breasts'. Hoe slechts `on four occasions, the president also touched her genitalia.' En, opsteker voor de firma Hajenius in het bijzonder en de gehele tabaksbladverwerkende industrie in het algemeen, het bekende `on one occasion, the president inserted a cigar into her vagina to stimulate her'. Om daar achteloos aan toe te voegen: `The president and the girl also had phone sex on at least fifteen occasions'.

Let wel, deze opsomming beslaat slechts een voetnoot: noot 89, bladzijde 304. Ik heb de namen uit het citaat weggelaten om de illusie van het sprookje nog enigszins te laten voortbestaan, want daar moet het hier over gaan.

`Who cares?' denk je als je dit leest. We bevinden ons immers in Amerika. Zeker omdat het citaat zo'n beetje het hele boek samenvat - althans wat de dramatische ontwikkeling betreft - geeft het weinig hoop op een boeiende ingang voor een filmisch drama. Is er desondanks toch nog hoop? Terug naar Hitchcock: maak er zelf wat moois van, zo stimuleert ons de oude meester.

Natuurlijk, over Oliver Stone's pogingen de waarheid over de moord op Kennedy te laten zien of de laatste dagen van Nixon in beeld te brengen, hoeven we niet denigrerend te doen, om toch vast te stellen dat alle beeld op film of televisie per definitie leugen is.

Als je het positief wilt zeggen, noem je het `een interpretatie van de waarheid' een selectie van beelden en/of scenes waarmee de film- of tv-maker de indruk probeert te wekken dat het `echt' is. Of het nu een nieuwsprogramma betreft, een willekeurige documentaire, een tv-drama of een speelfilm: het is allemaal gemanipuleer met beelden om een bepaalde indruk te maken.

Film en televisie zijn misschien niet in hun bedoelingen, maar wel in hun vorm niet meer dan effectbejag. Daarin verschillen film- en tv-makers niet van schrijvers van romans.

Wat er bekend is over de affaire van de president met zijn liefje is hoe dan ook al genoeg om een mooie film of tv-serie te maken. Daar is `de waarheid' van The Starr-Report niet voor nodig. Een tienregelig berichtje in de krant zou inderdaad al genoeg zijn geweest. Tegelijkertijd kan zo'n Starr-rapport wel helpen. Of het nu waar is of niet, of half-waar, als wat er in staat maar tot de verbeelding (van de bedenker van het filmverhaal) spreekt. Sommigen vinden dit een cynische opvatting van het film- en tv-maken.

Welk verhaal zullen we ervan maken? Daarvoor moeten we eerst kiezen hoe dicht we bij de feiten willen blijven of althans de indruk willen gaan wekken dat we bij de feiten blijven.

Willen we een universeel of een specifiek `historisch' drama? Willen we een verhaal vertellen over de president van de Verenigde Staten eind jaren negentig en de problemen waarin hij verzeild raakte (met alle politieke gevolgen vandien) door een affaire met een meisje aan het hof? Of willen we een verhaal vertellen over een president die wanhopig verslaafd raakte aan de liefde voor een meisje aan het hof, wat hem in grote politieke problemen bracht en zelfs invloed gaat krijgen op de internationale politieke situatie, waardoor hij het meisje moet dumpen tot zijn en haar ongeluk, haar tot haar grote verraad brengt en hem tot zijn (bijna?) politieke ondergang.

Verslaafd aan liefde

Ik denk dat de laatste benadering in elk geval het meest interessante drama oplevert, waar of niet waar. Ik zou zelfs geneigd zijn om het verhaal nog verder aan te dikken.

Bijvoorbeeld met een subplot. De president zorgt er zelf voor dat zijn verhouding met het meisje in de roddelpers uitlekt, omdat hij - verslaafd als hij aan haar is - niet weet hoe hij anders van haar af moet komen. Hij denkt dat zo'n roddel wel zal overwaaien en genoeg is om haar duidelijk te maken dat ze elkaar niet meer kunnen zien. Hij heeft echter niet voorzien hoeveel het meisje van hem houdt en wraak neemt. Zoiets.

Op het niveau van de `suspense' zijn er natuurlijk interessante rollen weggelegd voor de vrouw van de president die lange tijd (en op het laatst zelfs als een van de weinigen in het paleis) van niets weet en de geliefden herhaaldelijk dreigt te betrappen. En voor de jaloerse vrouw - eveneens werkzaam in het paleis - die zich voordoet als vriendin van het meisje, haar al haar avontuurtjes laat vertellen en deze stiekem op de band opneemt om daar later mee te kunnen toeslaan. Deze verraadster blijkt gehuurd te zijn door een type als Kenneth Starr, die we zowel verlekkerd als verontwaardigd naar de tapes zien luisteren.

Voor beide benaderingen levert The Starr Report weinig bruikbaar materiaal. Opvallend is dat met geen woord in het rapport wordt ingegaan op de mogelijkheid dat het meisje connecties zou hebben met politieke vijanden van de president of van het land dat hij leidt. Starr interesseert zich alleen voor seks en nauwelijks voor andere redenen voor deze relatie.

Zou Kenneth Starr, toen hij als onbedorven jongeheer nog met bijbels langs de deuren colporteerde, er al heimelijk van gedroomd hebben ooit nog eens in het geniep zelf een pornografisch werkje te schrijven? Wat een genot en verrassing moet het voor hem zijn geweest om dit jaren later - volstrekt legitiem, nee, uit naam van het democratisch erfgoed - voor het front van de gehele toekijkende wereld toch nog eens te mogen verrichten.

Hoofdpersonen: een machtige president en zijn geheime liefje.

Een kloek werkstuk is het geworden: 321 pagina's dik. En even weinig opwindend als de doorsnee pornowerken: een eindeloze opsomming en beschrijving van zich steeds opnieuw herhalende aanrakingen van borsten, blowjobs, betastingen van genitalieen, contacten tussen genitalieen (die niet tot penetratie leiden), opengerukte blouses, betastingen door het ondergoed heen (die in slechts twee gevallen tot orgasme leiden - bad job!), of diverse fysieke contacten met anus, binnenkant dij of tepel.

Een paar spermavlekken op een jurk en een sigaar moeten voor een magere afdeling ironie en humor zorgen. En dat is het dan.

Maar daarover wil ik nu juist alles weten. Welke kleur en welke stof, waar ooit aangeschaft, wat voor weer was het toen, wat voor haar had de verkoopster, zaten er knoopjes op de jurk en waar, waren het stoffen knoopjes? Het was toch niet toevallig een blauwe jurk? Hemelsblauw, dat staat mooier bij die vlekken. Was het een dikke stugge stof of was de jurk snel gekreukt? Met van die rimpels in de buikstreek of juist niet? Een wijde rok, golvend geplooid met een strak lijfje erboven dat haar zwoegende boezem omhelsde nog voor de president er met z'n grove tengels aan kon zitten? Op een saaie zaterdagmiddag gekocht in een provincieplaats bij een strakke helderblauwe lucht?

Duifje en Pielemuis

Natuurlijk, dat is de openingsscene van het drama: mollig meisje in de provincie koopt op een heldere zaterdagmiddag een blauwe jurk met decollete. We voelen de vrieskou op het verlaten plein voor het winkelcentrum.

Maar nee, hoor. Zelfs de erotische handelingen worden in The Starr Report niet bepaald plastisch beschreven.

Dus ook daar schieten we weinig mee op. En van een verhaal, of laat staan van enige romantiek, is in velden noch wegen sprake, wat geen wonder is omdat het zich voornamelijk in de Ovale Zaal van het presidentiele paleis afspeelt.

Het is opvallend dat in het hele Starr Report het woord `love' misschien zes keer voorkomt. Waren ze verliefd? Hielden ze van elkaar? De vragen komen er niet in voor. Zo worden in het uitgebreide hoofdstuk over de `aard van de relatie van de president met het meisje' onder de subtitel Emotional Attachment precies 23 regels aan mogelijke liefdevolle gevoelens van het paar besteed. Maar wel eindeloze lijsten met data van telefoonseks! Hoe kunnen we op zo'n boek nou een filmisch werk baseren?

In die 23 regels getuigt zij: `Ik had nooit verwacht dat ik verliefd zou worden op de president. Ik was verbaasd toen het gebeurde'. Starr laat dat voorafgaan door de opmerking: `Naarmate de relatie zich verder ontwikkelde, raakte zij steeds meer gehecht aan de president'. En er worden wat oninspirerende koosnaampjes vermeld die ze elkaar gaven zoals `Handsome', `Sweetie', `Baby' of `Dear'. In de film zullen we dat al snel aandikken tot meer tot de verbeelding sprekende termen als `Duifje', `Reetje', `Poepje' of `Pielemuis'. En dat de president daar dan later door de mannen van de geheime dienst (die alles natuurlijk afluisteren) mee geplaagd wordt. Pielemuis!

Maar Starr heeft er geen belangstelling voor. Penetratie! Daarnaar is hij op zoek. Penetratie liefst onder dwang. En daar wil het maar niet van komen, 321 pagina's lang.

Voor de romantische komedie, de erotische thriller of het politieke drama zullen we ons dus tot andere bronnen moeten wenden.

Maar vooral tot onze eigen fantasie, zoals meestal het geval is bij het schrijven voor films of tv-drama.

Zagen we het niet al in het verhoor van de president door de aanklagers van Starr? Hoe zijn blik af en toe wegdwaalde wanneer hij het over het meisje had? Zoete herinneringen, een opnieuw opspelende hunkering? Een verlangen naar tederheid en langdurige seks? Het was ongetwijfeld gespeeld en met zijn advocaten uitvoerig gerepeteerd. Om de publieke opinie te beinvloeden. Vooral daarin had hij Kenneth Starr behoorlijk tuk. Die begreep totaal niet wat er aan de hand was of waar het over ging. Daarom verloor hij de greep op dit optreden van de president.

Smachten en kussen

In die zin is The Starr Report, gesteld dat we over geen andere bronnen noch fantasie beschikten, alleen bruikbaar als basis voor een erotische soap. Een verhaal waar nooit een einde aan komt (hoeft te komen) omdat `het' nooit gebeurt tussen de twee hoofdpersonen. Er wordt veel gevoeld gekust, verlangd, bijna betrapt, aangeraakt, gebeld of gepraat. Maar het neuken wil er maar niet van komen. Ook voor de reden daarvan geeft het rapport overigens geen verklaring. Een (dagelijkse) soap is immers puriteins, zelfs een erotische soap. Want het wezen van de soap is dat hij voor een heel groot publiek bestemd is, te bekijken liefst in familieverband.

Zo'n soap - voor een kleine ton per aflevering heeft u hem in huis - zou verteld kunnen worden met vier verhaallijnen. We vertellen dan vanuit wisselende perspectieven: uit de perspectieven van de president, zijn meisje, zijn wettelijke presidentsvrouw en de eerste raadsheer van de president. Met belangrijke bijrollen voor de persoonlijk secretaresse van de president, de ex-vriendin/verraadster van het meisje en eventueel de dochter van de president en de moeder van het meisje.

Ik denk ook aan een ex-vriend van het meisje. Of was de president haar eerste minnaar en wordt ze in deze soap ontmaagd met een sigaar (cliffhanger van feest-aflevering 500)?

We zullen het uiteraard niet zien. Een erotische soap zou niet meer doen dan suggereren uitstellen, verlangens opwekken die nooit ingelost worden (en zeker niet in beeld). Daar is het een soap voor. In heel zijn armoedige speurtocht naar de penetratie van het meisje door de president, heeft Kenneth Starr op deze manier toch nog een werkstuk gebaard dat ooit als pulpdrama op de tv zijn vervolg krijgt.

Wij zelf kiezen intussen liever voor het romantische drama met suspense-elementen. De kern daarvan zit hem in de klassieke onmogelijkheid van de verhouding, een verhouding die steeds hartstochtelijker wordt naarmate hij onmogelijker blijkt. Pyramus en Thisbe. Romeo en Julia. Cinderella. En alle varianten daarop, die in de literatuur- of filmgeschiedenis eerder of later al uitputtend behandeld zijn maar die kennelijk steeds weer opnieuw een schepper en publiek vinden.

Deze film is allang gemaakt. En toch, de Disney Studio's moeten het nog maar eens doen.