Creativiteit effectief wapen tegen volleybalrobots

Twee sets lang putte het Italiaanse scoutingteam gisteravond het optimale rendement uit zijn intensieve analyse van de Nederlandse volleybalploeg.

Geen enkel detail in de passing, de service, de aanvalsrichting en de plaats van het blok werd over het hoofd gezien en in die fase vreesde bondscoach Toon Gerbrands dat zijn spelers zouden worden vernederd. Libero-aanvaller Richard Schuil was het voornaamste slachtoffer van de Italiaanse studies.

Maar omdat oefenwedstrijden tussen de olympisch kampioen en de wereldkampioen niet bestaan, verscheurde het Nederlandse team bij een pijnlijke 2-0 achterstand alle statistieken. In een duel met twee gezichten deelde het Nederlandse team alsnog in vijf sets (4-15, 9-15 15-5, 15-5 en 15-11) een psychologisch tikje uit aan de Italianen, die hun voorbereiding op het WK in Japan moesten onderbreken voor de start van de nationale competitie. “Toen het een veegpartij dreigde te worden hebben we noodsignalen uitgezonden', vertelde bondscoach Gerbrands.

Op het kritieke moment wierp de aanvankelijk fletse aanvaller Guido Gortzen zich op als de bommenwerper van het Nederlandse team. Toen ook Schuil zich vanaf 10-10 in de vijfde set met vernietigende sprongservices uit het Italiaanse keurslijf bevrijdde, voorkwamen de volleyballers een tweede, achtereenvolgende nederlaag tegen de eeuwige rivaal. Het cultuurverschil tussen de twee grootmachten van het internationale volleybal vertaalt zich niet alleen in de verschillende wegen die worden gevolgd naar het WK in Japan, dat volgende maand in vier steden wordt gehouden.

In navolging van de Verenigde Staten, dat het scoutingsysteem van het eigen spel en dat van de tegenstanders heeft overgenomen uit het American Football, heeft ook Italie een leger spionnen in dienst. Bij het oefenduel tussen de vrouwen van Nederland en Italie (1-3) zaten diverse trainers met een koptelefoon achter het veld of op de tribunes om hun bevindingen aan hoofdcoach Frigoni door te geven. Aanvalspatronen of de blokkering konden onmiddellijk worden bijgesteld. De spontaniteit bij de speelsters werd door de technische staf van Italie nog verder ondergraven door voor elke service aan te geven waar de bal heen moest.

Maar Gerbrands moet er niet aan denken te coachen als een sprekende robot met een koptelefoon op zijn hoofd. “Ik zou er stapelgek van worden.' In het voetbal is onlangs het Noorse computerprogramma Master Coach geintroduceerd, dat de analyses van wedstrijden en spelers samenvoegt met videobeelden. Ajax-coach Morten Olsen gebruikte het peperdure systeem, dat tussen de 25.000 en 30.000 gulden kost, bij de voorbereiding op de Champions League-wedstrijden tegen Croatia Zagreb en Olympiakos Piraeus. Weggegooid geld dus? “Mijn hoofd is mijn computer, ik vertrouw liever op de creativiteit bij mijn spelers' zei Gerbrands. “Door scouting is nog nooit een wedstrijd gewonnen.'

Bij Master Coach vloeien statistische informatie en bewegende beelden met een druk op de knop in elkaar over. Het lijkt een ideaal hulpmiddel in het volleybal, dat ook volgens Gerbrands “dood dreigt te worden geanalyseerd'. Zo nauwkeurig hadden de Italianen de bewegingen van de Nederlander Schuil geobserveerd dat zijn handelsmerk de aanval vanachter de driemeterlijn onzichtbaar bleef. Pas toen Schuil noodgedwongen `stijgende set-ups' achter de spelverdeler ging slaan moesten de Italianen het antwoord schuldig blijven. Zo moest ook de licht geblesseerde Bas van de Goor gevarieerd aanvallen over het midden om het Italiaanse studiemateriaal te ontwijken.

Wordt het team met de beste analisten wereldkampioen? Gerbrands, relativerend: “Je moet er ook in worden opgevoed. Het duurt zeker twee jaar voor een speler gewend is videobeelden te analyseren. De Cubanen snappen er bijvoorbeeld niets van. Zij wisten niet eens hoe ze een video in de recorder moesten stoppen. Ze keken lekker onderuitgezakt naar beelden van Italie alsof ze thuis een videootje hadden gepakt.

Prompt verloren ze twee keer. Je moet ook weten waar je naar moet kijken. Wij vertrouwen liever op onze spelersprofielen, waarbij we essentiele informatie over de tegenstanders in kaart brengen. Dat moet voldoende zijn.'

Alleen de onlangs ingevoerde `libero' de speler die op elk moment in het achterveld mag worden ingebracht om te passen en te verdedigen onttrekt zich vooralsnog aan de scouting. In het Nederlandse team functioneert Marko Klok optimaal als de vuilnisman die zijn handen niet mag branden aan een aanval of een service. De Italianen konden hun joker gisteravond vanwege een blessure niet inzetten, maar ze weten er ook geen raad mee. Wellicht dat Master Coach binnenkort het verlossende antwoord geeft hoe bij Italie de libero het beste kan worden ingepast.