Europa verrast door defensieplannen Blair

Heeft het Verenigd Koninkrijk de bakens verzet? De voorstellen van premier Blair over een Europese defensiemacht hebben opzien gebaard op het Europese vasteland.

Het voorstel van de Britse premier Blair voor een Europese defensiemacht is een nieuw geluid voor Groot-Brittannie maar niet voor Europa. Er bestaat al een legerkorps van Europese landen: het Eurokorps, in 1992 opgericht door Frankrijk en Duitsland en waarbij zich Spanje, Belgie en Luxemburg hebben aangesloten. Bovendien wordt binnen de NAVO gewerkt aan de mogelijkheid dat Europese lidstaten in crisissituaties kunnen optreden zonder dat de Verenigde Staten daar aan deelnemen. In 1996 werd besloten hiervoor een structuur op te richten, de combined joined task forces, die officieel operationeel moet worden op een NAVO-top volgend voorjaar in Washington.

Een ad hoc defensiecoalitie van Europese landen is er ook al geweest: vorig jaar in Albanie onder leiding van Italie, om stabiliteit te brengen in dit op de rand van anarchie balancerende land. Vooral Groot-Brittannie wilde toen geen actie van de Europese Unie. Er is zelfs sinds 1948 een Europese defensie-organisatie die nu de West-Europese Unie (WEU) wordt genoemd. Maar daarvan is Groot-Brittannie nooit een warm voorstander geweest. Volgens een begin deze maand in The Independent uitgelekt vertrouwelijk document zou de Britse regering de WEU zelfs willen opheffen, maar dit werd later door medewerkers van Blair tegengesproken.

Hoewel bij de NAVO wegens de crisis in Kosovo geen tijd is geweest voor een discussie over Blairs voorstel, wordt er enthousiast gereageerd op het idee dat de Britse premier gisteren in vraaggesprekken met verschillende Europese kranten naar buiten bracht. “Dit is zeer interessant', aldus een functionaris. “Het duidt op een veranderde houding van Groot-Brittannie.' Een discussie hierover wordt verwacht op een bijeenkomst van de NAVO-ministers van Defensie later dit jaar.

Ook bij de Europese Commissie wordt positief gereageerd op Blairs voorstel, dat wordt gezien als positief geluid van “de transatlantic sister' die tot nu toe altijd huiverig was voor iedere vorm van defensiesamenwerking zonder de Verenigde Staten. “Het is tenminste een voorstel.'

Maar er zijn in Brussel ook meer sceptische geluiden te horen. “Dit is een non-starter. Wat wil Groot-Brittannie hier mee', vraagt een diplomaat zich af. Volgens sommige Britse waarnemers is er een prozaisch antwoord: de Europese samenwerking op het gebied van wapenindustrie ondersteunen, om beter te kunnen concurreren met Amerikaanse bedrijven. Ook zijn er waarnemers die menen dat Blair met zijn voorstel de radicalere pogingen wil ondermijnen van andere Europese landen, Frankrijk voorop, die al langer voorstander zijn van een defensiemacht van de Europese Unie. De Franse president Chirac heeft in augustus geopperd dat er een raad van ministers van Defensie van de Europese Unie moet komen, zoals er bijvoorbeeld al een raad is van de ministers van Financien of van Onderwijs. Ook poogt Frankrijk al jaren de West-Europese Unie meer slagkracht te geven.

Blair heeft aangekondigd zijn voorstel voor een Europese defensiemacht te willen bespreken met zijn collega's op de Europese top komend weekeinde in Wenen. Maar het is de vraag of daarvoor voldoende tijd zal zijn op deze bijeenkomst die nu al een overbeladen programma heeft en waarvoor ieder land nog een eigen lijstje gespreksonderwerpen meebrengt.

Blairs voorstel zal wellicht uitgebreider aan de orde komen op de eerste bijeenkomst van de ministers van Defensie van de Europese Unie, op 3 en 4 november in Wenen. Het gaat om een informele bijeenkomst omdat een raad zoals Chirac heeft voorgesteld, pas mogelijk is na de ratificatie van het Verdrag van Amsterdam.

De ministers zullen in Wenen bespreken welke de gevolgen zullen zijn van het Verdrag van Amsterdam op het Europese defensiebeleid. In Amsterdam werd onder meer afgesproken dat op termijn de West-Europese Unie eventueel zou kunnen integreren in de Europese Unie. Met name Groot-Brittannie was in Amsterdam fel tegen verdere toenadering van WEU en EU omdat de Europese Unie geen defensie-organisatie mocht worden. Londen werd daarbij gesteund door de neutrale EU-landen: Oostenrijk, Finland, Ierland, Zweden en Denemarken. Naar verwachting zullen de neutrale landen zich ook nu verzetten tegen eventuele voorstellen voor een defensierol voor de Europese Unie, zelfs als zij hier zelf met een `opt out' buiten kunnen blijven.