Rechter zoekt samen met spijbelaars naar oplossing

Spijbelende kinderen komen in Rotterdam tijdens een `leerplichtzitting' voor de kantonrechter. Leerstraf of boete blijken vaak niet te helpen maar forse problemen vallen daar sneller op. De rechter als hulpverlener: `Jeffrey, wat wil je nou?'

Bij binnenkomst in de Rotterdamse kantonrechtszaal kijkt de kleine Ursula (15) glazig. Met een glimlach alsof ze fuck you fluisterde. “Dope', zal een hulpverlener later zeggen. Na alle vergeefse hulpverlening meldt haar moeder: “Ik heb de moed opgegeven.' Om Ursula los te weken van een criminele jeugdbende, zijn ze vorig jaar zelfs naar

de andere kant van Rotterdam verhuisd. Maar daar zochten haar foute vrienden Ursula ook op - afhaken, dat mag niet. Dus Ursula spijbelt weer

continu om met ze op te kunnen trekken.

Hier op de maandelijkse leerplichtzitting hoort ze niet thuis, concludeert kantonrechter mevrouw

L. van Son. Ursula zal niets meer leren van een leerstraf. En een boete

daar gaat ze maar van stelen. Alleen een plaats in een gesloten inrichting kan Ursula nog losweken van haar omgeving. Maar het duurt nog maanden voordat daar ruimte is.

Leerplichtambtenaren krijgen jaarlijks ongeveer 30.000 meldingen van schoolverzuim. Dit aantal terugdringen is een `speerpunt' in het Plan van aanpak Jeugdcriminaliteit van Justitie. In Rotterdam begon het openbaar ministerie een jaar geleden daarom voor het eerst een speciaal lik-op-stukbeleid met de naam Basta: een leerstraf van 60 uur met als doel spijbelaars in drie weken weer naar school te krijgen. Vorige week publiceerde de gemeente samen met het OM een eerste evaluatie, die niet hoopvol stemde. Nog geen derde van de kinderen die door de kantonrechter waren veroordeeld tot Basta, eventueel aangevuld met een (voorwaardelijke) boete, ging uiteindelijk weer naar school. “Ik vind niet dat Basta een soort koelkast moet zijn om mensen op te bergen die tijdelijk ergens geplaatst moeten worden', zegt jeugdofficier van justitie P.

Oskam tegen rechter Van Son over Ursula. Juist dat blijkt ook deze morgen een terugkerend probleem: van de ruim vijftig spijbelzaken die vandaag worden behandeld, lijkt het merendeel te hopeloos om op te lossen met drie weken `motiverende straf'. Te zwaar voor Basta.

Bij Basta krijgen de kinderen een beroepentest om zich een doel voor ogen te kunnen stellen en leren ze sociale vaardigheden, op tijd te komen, huiswerk te maken, weerbaar te worden als ze zijn gepest. Daarmee zijn het eerste jaar te veel kinderen zoetgehouden die elders niet terecht konden, vinden zowel de kantonrechter, de jeugdofficier als de jeugdhulpverleners van Basta.

Ook tijdens deze spijbelzitting lijken veel kinderen intensievere hulp nodig te hebben. Het zijn kinderen met gedragsstoornissen, met forse problemen thuis, of kinderen die al te zeer in het criminele circuit zijn beland.

Het OM onderscheidt `signaal-verzuim', dat vaak op andere problemen duidt en `luxe-verzuim'. Luxe-verzuim is het spijbelen in verband met leuke zaken zoals een lange vakantie. Dan krijgen ouders een forse boete: 200 gulden per vijf dagen verzuim. Jeugdofficier Oskam: “Maar veel ouders maken een kosten-batenanalyse. Ze weten precies wat het ze aan boetes kost als ze drie weken langer op vakantie in Marokko blijven.”

Neem de beeldschone zusjes Haffa (16) en Fatma (15). Als zij hoog op hun hakken de rechtszaal binnenschrijden, wordt Mehmed het toonbeeld van een tobbende Turkse vader. Een dochter strijkt koket de lange rok glad, de ander bekijkt de jonge jeugdofficier. Mehmed krijgt twinkelende ogen, maar begint ook wat zorgelijk te handen wrijven. Maanden hebben ze gespijbeld hun Basta-straf zit erop, nu wil kantonrechter Van Son horen hoe het met

ze is.

Gaat Haffa weer naar school? Haffa, met hoofddoek: “Nou eigenlijk ga ik over twee weken naar Duitsland verhuizen. Ik ben daar namelijk pas getrouwd.' Van Son: “Wat!?' Ze besluit onder Haffa's zaak “maar een streep te zetten'.

En Fatma? “Het laagste cijfer op haar rapport wordt een 6!', juicht haar advocaat. “Ik ben ook trots op Fatma!', zegt de officier. Van Son deelt eveneens een complimentje uit en een voorwaardelijke boete van 600 gulden. “Want je hebt wel fors gespijbeld, he.' Dan moet vader Mehmed voorkomen. Hij krijgt 250 gulden onvoorwaardelijk per spijbelende dochter. Hij zegt in hoger beroep te gaan.

In opdracht van het ministerie van Justitie wordt aan de Universiteit van Leiden nu ook een leerstraf voor lakse ouders ontwikkeld. Een vorm van opvoedingsondersteuning, om als leerstraf van bijvoorbeeld 40 a 50 uur aan ouders van spijbelende kinderen op te leggen. Als pilot wordt de leerstraf eerst in Rotterdam en Breda getest.

Zelf heeft kantonrechter Van Son een soort compromis gevonden voor het justitiedilemma hulpverlenen-of-straffen. Van Son houdt zaken meestal aan, zodat spijbelende kinderen met tussenpozen van een maand steeds weer voor haar zitten. Na de Basta-straf moeten de kinderen nog eens terugkomen. Inclusief, zo nodig, hun stoet aan hulpverleners. Zo houdt Van Son de vinger aan de pols. Pas als schoolbezoek echt weer vanzelfsprekend lijkt, is wat Van Son betreft een zaak gesloten. Maar wat kan zelfs een kantonrechter met hulpverlenersinstelling doen voor een depressief jongetje van 13 ? Jeffrey sloft de rechtszaal in, zijn vader sloft achter hem. Jeffrey spijbelt constant, ligt alleen maar op de bank, heeft geen hobby's, geen vrienden, wil zijn bed niet uit Jeffrey wil niks.

Thuis woont hij niet meer, zijn vader kan hem niet meer aan “want ik heb al een hernia'. De vader van een vriendje heeft Jeffrey uit huis gezet toen hij zich niet aan afspraken hield, een opvanghuis heeft hem laten vertrekken toen hij de meubels begon te vernielen. Plaats in een internaat is er niet - vanaf vandaag moet voor Jeffrey per dag een bed in de noodopvang worden geregeld. “Jeffrey, wat wil je nou?' vraagt rechter Van Son zacht. Jeffrey blijft zwijgen. Alleen als officier Oskam

vraagt: “Maar wat wil je dan later worden?', zegt Jeffrey onverwacht een vastberaden zinnetje: “Architect en daar moet je Havo voor hebben.' Van Son besluit ook zijn zaak nog even aan te houden. Tot opvang is geregeld. Jeffrey mag gaan nadenken over zijn toekomst en daar over een maand over komen vertellen. Van Son, indringend: “Want jij wil architect worden, Jeffrey. Architect. Hou dat maar goed in je hoofd.' Spijbelen blijkt vaak signaal van grote problemen