Zeekastelen

Carnival Cruise Line uit Miami exploiteert tegenwoordig de Holland America Line. De Amerikaanse rederij kreeg voor een bod van 625 miljoen dollar in 1988 de Holland-Amerika Lijn (HAL) van de Nederlandse eigenaren in handen.

Maar honderdduizenden Nederlanders zijn nog niet vergeten dat de `roots' van de Holland America Line aan de Wilhelminakade in Rotterdam liggen. Daar bevonden zich het kantoor en vertrekhal van de HAL, die in de jaren 1880 tot 1920 een op de tien emigranten naar de Verenigde Staten vervoerde.

Over zes schepen van deze roemruchte rederij gaat het boek van Bram Oosterwijk. Onder de titel `Zes maal Rotterdam' beschrijft hij de zes schepen die onder de naam `Rotterdam' door de Holland-Amerika Lijn in de vaart zijn gebracht. Het boek beleefde zijn doop in een passende omgeving: het Maritiem Museum `Prins Hendrik' in Rotterdam tijdens de tentoonstelling 125 jaar Holland-Amerika Lijn. Een expositie die binnen vier maanden in september al zijn 100.000ste bezoeker - een vrouw - trok en wegens het succes tot maart volgend jaar is verlengd.

Zelf ervoer Oosterwijk de fascinatie van Rotterdam en ver daarbuiten voor de zeekastelen van de HAL toen hij zich in juni van dit jaar op de Wilhelminakade bevond bij de afvaart van de zesde ms Rotterdam, het jongste cruiseschip van de Holland America Line dat tijdens zijn eerste doorvaart door het Panamakanaal problemen kreeg omdat de reddingssloepen te ver uitstaken. “Toen het schip weer uit Rotterdam vertrok heb ik mensen zien huilen', zegt Oosterwijk. “De grandeur van de zeekastelen die jaren het stadsbeeld van Rotterdam hebben bepaald kwam blijkbaar bij velen weer even boven.'

De zesde `Rotterdam' is het uithangbord van Carnival Cruise

Line. Passagiers betaalden dit jaar tijdens de eerste 97 dagen durende wereldreis van het schip 126.000 dollar voor de duurste accomodaties (penthouses). Voor suites op hetzelfde dek moest 86.000 dollar worden betaald. De goedkoopste buitenhut kostte altijd nog 36.000 dollar, de goedkoopste binnenhut 22.000 dollar. De gemiddelde leeftijd van de passagiers was ongeveer 75 jaar, er was zelfs een passagier van 100 jaar aan boord. Ongeveer 650 passagiers maakten deze wereldcruise mee. Zij werden voorzien van een map met persoonlijk briefpapier, een programma van lezingen en topentertainment balavonden en voor alleenstaande dames waren `social hosts' beschikbaar.

Een groter contrast met de Rotterdam I die bij de HAL tussen 1872 en 1883 in de vaart werd genomen is moeilijk denkbaar. Het bij een Schotse werf gebouwde schip kostte slechts 380.000 gulden, was 82 meter lang, ruim 10 meter breed en had 46 bemanningsleden. Een hut was alleen beschikbaar voor de bemanning en acht eerste klasse-passagiers. De rest van de `landverhuizers' moest zich behelpen met slaapkooien die vierhoog waren opgestapeld.

`Zes maal Rotterdam' gaat echter niet zozeer over de belevenissen van de reizigers en passagiers aan boord, maar meer over alles wat er met de schepen is gebeurd. Het boek omvat een stukje unieke maritieme historie van 464 bladzijden en is geillustreerd met meer dan 500 foto's, waarvan veel in kleur. Het hoofdstuk waarin de eerste `Rotterdam' wordt beschreven, laat wat dat betreft zien hoe de scheepvaart langzaam maar zeker veranderde van de zeilvaart in de minder gevaarlijke en betrouwbaarder stoomvaart.

De Holland Amerika Lijn was trouwens niet de eerste grote Europese rederij die zich op het `trans-atlantisch' vervoer naar de Nieuwe Wereld had gestort.

Duitse, maar vooral Engelse, concurrenten van de HAL hadden deze goudmijn al eerder ontdekt. Maar het plan om `eene geregelde schroefstoomvaart' tussen de Maasstad en New York op gang te brengen bestond al sinds 1850. De rederij die in het najaar van 1872 de eerste lijndienst per oceaanstomer vanuit Rotterdam naar Amerika opzette, was Plate, Reuchlin en Co, later omgedoopt tot de Nederlandsch-Amerikaansche Stoomvaart Maatschappij, die tegen de eeuwwisseling de naam Holland-Amerika Lijn kreeg.

Een belangrijke plaats in het boek is ingeruimd voor het vijfde ms Rotterdam (1959-1997) van de HAL. De enige `Rotterdam' die is gebouwd bij een Nederlandse werf RDM in Rotterdam Heijplaat. Er is nog een vergeefse poging gedaan dit in 1997 door de HAL verkochte schip terug te halen naar Rotterdam om het als hotel- of congresschip te gebruiken. Want het is de laatste `Rotterdam' die nog aan de vroegere HAL-schepen herinnert.

De zesde `Rotterdam' wijkt in een groot aantal opzichten af van zijn voorgangers. Het is een state-of-the art cruiseschip van 60.000 ton, dat voor 280 miljoen dollar bij de Italiaanse werf Fincantieri is gebouwd.

Cruiseschepen van de HAL zullen volgens president Kirk Lanterman nog vele keren Nederland aandoen. Hoewel de ironie voor Rotterdam is dat Amsterdam door cruiserederijen als de HAL als een aantrekkelijker haven in de zogeheten `capitals tour' wordt beschouwd dan Rotterdam.