Italiaanse toestanden

WIJ ZIJN “de kinderen van een mindere god', verzuchtte Massimo D'Alema kort voordat hem verzocht werd een nieuwe Italiaanse regering te vormen. Die mindere god, de god die faalde, is de communistische achtergrond van D'Alema en zijn partij van Democratisch Links, de sociaal-democratische voortzetting van de voormalige Italiaanse communistische partij.

Deze PCI ooit de grootste communistische partij in West-Europa, is in de tijd van de Europese deling altijd regeringsverantwoordelijkheid onthouden. In Italie regeerden ruim vijftig jaar lang de Christen-Democraten.

Het is een uiting van de diepgaande politieke en economische veranderingen in Europa na de val van het Sovjet-communisme dat Massimo D'Alema, voormalig PCI-partijlid, als de leider van Democratisch Links de eerste ex-communistische premier van Italie (en in West-Europa) wordt. Zijn kabinet, het 56ste in Italie na de Tweede Wereldoorlog kan rekenen op brede parlementaire steun van de gestaalde communisten tot en met de voormalige Christen-Democraten. Daarmee is dit kabinet grotendeels de voortzetting van de `olijf-coalitie' die onder leiding van Romano Prodi de afgelopen tweeeneenhalf jaar Italie heeft geregeerd.

DE GROOTSTE verworvenheid van Prodi was dat hij Italie de Economische en Monetaire Unie (EMU) wist binnen te loodsen. Hij moest daarvoor kunstgrepen toepassen, belastingen vervroegen en uitgaven vertragen, maar het lukte hem toch het begrotingstekort onder de norm van het Verdrag van Maastricht te brengen. Ondanks de enorme staatsschuld, de financiele erfenis van jaren van politieke verkwisting, werd Italie in mei toegelaten tot euroland.

De disciplinerende gevolgen van het EMU-lidmaatschap zijn verregaand. Vanaf 1 januari 1999 is de koers van de lire onlosmakelijk vastgeklonken aan die van de munten van de andere tien eurolanden. Voortaan is Italie gehouden aan het Stabiliteitspact dat de ruimte voor overheidstekorten beperkt, en onderworpen aan het monetaire beleid van de Europese Centrale Bank. Daarmee is een streep getrokken door de Italiaanse gewoonte om met tekorten, inflatie en devaluaties pijnlijke politieke ingrepen voor zich uit te schuiven. De hervorming van het pensioenstelsel zal eindelijk aangepakt moeten worden.

De benoeming van D'Alema tot premier valt samen met het aantreden van de regering-Schroder in Duitsland, een coalitie van sociaal-democraten en Groenen.

In Frankrijk vormen de communisten een minderheid in de socialistische regering. Ook in de meeste andere landen waarvan de munten opgaan in de euro zijn sociaal-democraten aan de macht. De EMU, waarvoor de fundamenten gelegd werden door een overwegend christen-democratische Europese Unie, treedt in werking onder hoofdzakelijk linkse - sociaal-democratische, Groene en (ex-)communistische - leiding.

DE POLITIEKE verschuiving heeft naar het zich laat aanzien geen gevolgen voor de euro. De afspraken die zijn gemaakt over strikte begrotingsdiscipline en monetaire stabiliteit worden onderschreven. Dat geldt in ieder geval voor Italie. De nieuwe premier heeft al aangekondigd dat hij de kundige vorige minister van Financien wil handhaven. Zo bezien vormt de euro een strak kader waaraan regeringen, van welke politieke signatuur ook gebonden zijn.