Baskenland

Is onafhankelijkheid van Baskenland per definitie slecht en gevaarlijk? En is het vragen van een referendum daarover ondemocratisch? Ja, vindt NRC Handelsblad blijkbaar, gezien het hoofdredactioneel commentaar van 7 oktober. “Waarom zou dit (het stichten van een nieuwe staat binnen de Europese Unie) onderwerp moeten zijn van een referendum als niets erop wijst dat het Baskische electoraat in meerderheid ontevreden zou zijn met de bestaande situatie?', zo vraagt de krant zich af.

De voor de hand liggende wedervraag: `Wat is er tegen een referendum als toch iedereen tegen is?', is misschien wel een afdoende antwoord, maar dan zouden wij er net als NRC Handelsblad van uitgaan dat een eventuele afscheiding van Baskenland de `democratische grondregels' zou schenden en dat een referendum louter en alleen gezien moet worden als `concessie' aan de terreurbeweging ETA of aan de opportunistische en `niet bijzonder democratisch' opererende nationalistische PNV. Overigens stemt de meerderheid van de Baskische bevolking voor partijen die voor onafhankelijkheid zijn.

Waarom reageren veel mensen toch zo ongemakkelijk als het wijzigen van staatsgrenzen aan de orde komt? Wordt dan niet beseft dat de kleurvlakjes van de atlas ook maar het min of meer toevallige product van een historische beweging zijn en dat de geschiedenis net zo makkelijk anders had kunnen lopen?

Als Franco de burgeroorlog niet gewonnen had, was het zeker niet ondenkbaar dat Catalonie en Baskenland onafhankelijk waren gebleven, zoals ze gedurende de burgeroorlog waren. Dan had er niemand moeilijk over gedaan. Net zoals niemand moeilijk doet over de status van Noorwegen, dat pas begin deze eeuw onafhankelijk werd.

In de Nederlandse situatie is het wijzigen van staatsgrenzen geen onderwerp van discussie. Wij hebben geen nationale minderheden die verregaande vormen van autonomie genieten binnen onze grenzen. In staten als Spanje en Belgie is dat anders. Het is zeker niet uitgesloten dat de democratische ontwikkeling naar meer zelfbestuur in deze regio's uitmondt in een Vlaamse, een Catalaanse en een Baskische zetel in de Europese Unie, naast die van Nederland en Frankrijk.

In het geval van Belgie is het naar onze mening slechts een kwestie van tijd voor het zover komt, aangezien de Vlaamse en Waalse belangen steeds meer uit elkaar lopen en de bevoegdheden die het Belgische niveau nog heeft juist die bevoegdheden zijn die op termijn (hopelijk) aan de Europese Unie overgedragen worden.

De situatie in Baskenland is ingewikkelder, aangezien hier een gewelddadige terreurbeweging pretendeert namens alle Basken te kunnen spreken. “Het slechte nieuws is dat de Baskische nationalistische partij PNV het voortouw opeist in de gesprekken die moeten leiden tot een definitieve vrede in Baskenland' aldus NRC Handelsblad. Liever het democratisch gekozen Baskische parlement dan de zelfbenoemde `wake des volks' ETA. zo menen wij. En ook liever het Baskische parlement dan het Spaanse parlement, aangezien het Baskische parlement de bevolking van Baskenland vertegenwoordigt.

Wij kennen genoeg linkse en centrum-linkse gematigd-nationalistische Basken die zowel een onmiddellijk einde aan het geweld willen als een referendum over de vraag of Baskenland onafhankelijk moet worden. Sommigen willen dat referendum zelfs slechts uit democratisch principe en zouden gezien de praktische consequenties van een eventuele onafhankelijkheid zelf tegenstemmen. Een referendum in Baskenland over de vraag of deze regio tot Spanje moet behoren of niet, zou betekenen dat de inwoners van Baskenland voor de eerste keer in normale democratische omstandigheden hun stem over dit onderwerp kunnen laten horen.

Dat lijkt ons niet teveel gevraagd in een regio waar een niet onaanzienlijk deel van de bevolking altijd het gevoel heeft gehad geannexeerd en bezet te zijn door Spanje. Het is onbegrijpelijk dat NRC Handelsblad daar zo negatief en schamper over doet.