Voorzitter: hondebaan met struikelrisico

Gevraagd: partijvoorzitter. Kandidaat beschikt over groot incasseringsvermogen. Hij/zij is een dynamische persoonlijkheid, die ervaring heeft met werken op het tweede plan. Bij gebleken ongeschiktheid wordt u zonder pardon ontslagen.

CDA, PvdA en VVD zijn op zoek naar een nieuwe voorzitter. Wat voor iemand is dat eigenlijk?

De partijvoorzitter is een enigszins beklagenswaardig figuur. Hij is de man of vrouw in de coulissen. Gaat het goed met zijn partij dan krijgt de politiek leider het krediet. Gaat het daarentegen slecht, dan is hij gemakkelijk het slachtoffer.

PvdA-voorzitter Marjanne Sint moest in '91 wijken omdat ze op vakantie onbereikbaar was toen de PvdA een crisis beleefde over het beperken van de WAO. CDA-voorzitter Wim van Velzen trad af toen zijn partij in de aanloop naar de verkiezingen van '94 in de problemen kwam met een onhandig gepresenteerd verkiezingsprogramma. En tussendoor zag VVD-voorzitter Dian van Leeuwen af van een tweede termijn als voorzitter toen ze onder vuur kwam te liggen door haar inspanningen Hans Wiegel te weren als kandidaat voor het lijsttrekkerschap bij diezelfde verkiezingen van '94.

De voorzitter moet altijd de tweede viool spelen, zei Piet Steenkamp, de peetvader en eerste voorzitter van het CDA ooit. De voorzitter moet niet te veel willen, ervoer de ambitieuze Wim van Velzen later. Hij verlangde regelmatig politiek beraad met de toenmalige fractieleider Bert de Vries. Die laatste was daarvan niet gediend. “Jij moet zorgen dat de financien van de partij op orde zijn en dat er genoeg leden zijn. Verder niks', zo hield De Vries Van Velzen voor.

Een voorzitter heeft macht als het slecht gaat met zijn partij. Piet Bukman handhaafde begin jaren '80 met ijzeren vuist de eenheid toen dwarsliggende Kamerleden de lijn van het CDA bedreigden. Bukman gold destijds als `de Lenin van Voorschoten'. Felix Rottenberg kon de PvdA drastisch reorganiseren toen zijn partij begin jaren negentig zwaar in de problemen zat.

En nog onlangs wist Hans Helgers de Tweede-Kamerfractie van het CDA vergaand te vernieuwen omdat de leiderscrisis in de partij hem daarvoor volop ruimte bood.