Twijfels en fanfare bij jubileum paus

Niet bekend

Daarom kwam het als een grote verrassing dat de paus gisteren in het openbaar vraagtekens zette bij zichzelf. De gelegenheid was een plechtige openluchtmis om te herdenken dat twintig jaar geleden, op 16 oktober 1978 het Habemus papam over het Sint-Pietersplein schalde: Eminentissum ac reverendissum cardinalem Wojtyla.

De paus had een schitterend goudkleurig misgewaad aangetrokken en zijn mooiste mijter opgezet. In zijn preek stond hij stil bij de afgelopen twintig jaar en maakte hij de naar schatting zeventigduizend toehoorders op het plein deelgenoot van de vragen die hij zich stelt: “Ben je een nauwgezet en waakzaam meester geweest van het geloof in de kerk? Heb je geprobeerd de mensen van nu dichter bij het grootse werk van het Tweede Vaticaanse concilie te brengen? Heb je geprobeerd te voldoen aan de verwachtingen van de gelovigen in de kerk, en ook aan de dorst naar waarheid die zich in de wereld doet voelen, buiten de kerk?'

Voor een 78-jarige man die voelt hoe zijn krachten minder worden, was dit lustrum een moment voor zelfreflectie, om de balans op te maken. Daarom is donderdag ook de encycliek Fides et Ratio, geloof en rede, gepubliceerd. De paus geeft hierin een filosofische onderbouwing van de stelling die heel zijn pausschap heeft gekenmerkt: ook een rationele wereld kan niet zonder geloof, anders wordt zij onmenselijk.

Johannes Paulus liet het antwoord op de vragen die hij zichzelf stelt, wegwaaien in de harde wind over het plein, die zijn witte haren vaak liet wapperen. Het plein antwoordde voor hem. Hij werd tijdens de preek vaak door applaus onderbroken. Ook toen hij daarna een rondje reed over het plein, in de open pausmobiel met de nummerplaat SCV 1 (Stato della Citta del Vaticano 1), klonken de viva il papa's op tegen de zuilencolonnade van Bernini.

De paus kreeg tranen in zijn ogen toen een groep van veertig Italiaanse kinderen hem persoonlijk hun hulde kwam brengen. Hij omhelsde hen een voor een.

De mis van gisteren, waar alle 230 parochies van Rome bij vertegenwoordigd waren en waaraan 1.500 priesters deelnamen, was de afsluiting van een verjaardagfeestje dat een paar dagen heeft geduurd. Eigenlijk begon het dinsdagavond al, tijdens een populair praatprogramma dat die keer was gewijd aan twintig jaar Johannes Paulus II. Tot verrassing van de presentator belde de secretaris van de paus tijdens de uitzending op om te vertellen dat de Heilige Vader zelf graag iets wilde zeggen. De paus bedankte iedereen voor de hartelijke woorden aan zijn adres, terwijl de gelouterde presentator Bruno Vespa handenwringend zijn brok in de keel van emotie probeerde weg te slikken. “Ik ben ook maar een gewoon mens', zo verdedigde Vespa zijn korte black out de volgende dag.

Na de publicatie van zijn dertiende encycliek vierde de paus vrijdag, de dag dat het precies twintig jaar geleden was, feest in eigen kring. Dat betekende het Sint-Pietersplein vol Polen die hem uit volle borst Sto Lat (moge je honderd jaar leven) toezongen. Ook de fanfare uit zijn geboortestad Krakow was meegekomen naar Rome. Later op de dag om kwart voor zeven, het moment dat twintig jaar geleden witte rook uit de schoorsteen van de Sixtijnse kapel kwam, was er een klassiek concert op het Sint-Pietersplein, met een pauselijk bedankje vanuit het raam van zijn werkkamer.

Zowel vrijdag als gisteren had de paus een verzoek aan de mensen die hem kwamen feliciteren. “Bid voor mij', zei hij “opdat ik mijn missie tot het einde toe kan vervullen.' Het einde, dat is voor hem in ieder geval na het jaar 2000.

Uit zijn preken bleek zijn hoop dat het hem gegeven wordt persoonlijk de kerk het derde millennium binnen te leiden, een moment dat voor hem een enorme symbolische betekenis heeft. Dan moet de katholieke kerk de openbare schuldbekentenis voor fouten uit het verleden hebben afgerond die door de paus is begonnen, en moet zij, samen met andere monotheistische godsdiensten, een periode van nieuwe spiritualiteit inluiden. En zo werd dit pauselijke verjaardagsfeest niet alleen een moment om terug te kijken maar ook een vooruitblik. Ondanks zijn 78 jaar, zijn trillende handen en vaak moeizame manier van praten vindt de paus dat hij zijn agenda nog niet heeft afgewerkt.