Sexy jaren

Wanneer is Nederland eigenlijk zo definitief en hopeloos modern geworden? Zo vol en zo verveeld? Eén ding is zeker, het is gebeurd tussen de jaren vijftig en nu. We waren er zelf bij.

Wie wil weten hoe het leven bedoeld is, moet gaan kijken naar de foto's van Henk Jonker in een gebouw dat tegenwoordig wordt aangeduid als `het oude NINT'. In werkelijkheid is het natuurlijk het oude gebouw van Asscher, de diamantslijperij in de Tolstraat in Amsterdam. Op de begane grond hangen Jonkers foto's in zwart-wit, voor deze tentoonstelling opgeblazen tot bijna-posterformaat, en mooi zacht afgedrukt. Als je er tussendoor wandelt gaat, zoals dat heet, een wereld voor je open: die van de jaren vijftig (met een uitloop van een paar jaartjes vroeger en later).

Het was de tijd dat kinderen altijd buiten speelden, en mannen dassen droegen. De tijd van stofjassen, bakfietsen en emigranten.

Dat is altijd weer leuk om te zien. Maar wat mij verraste bij deze beelden was, hoe sexy de jaren vijftig tegelijk waren. Ik geloof niet dat het aan de fotograaf ligt, al maakt hij het dan zichtbaar. En het is ook niet dat ik het mij herinner, want daarvoor was ik toen te klein.

Maar ik ben wel geboren in de jaren vijftig, en misschien speelt dat een rol: de tijd waarin je ouders in de bloei van hun leven waren, een gezin stichtten — zoals Nederland eigenlijk ook opnieuw werd gesticht — dat geeft een idee van vitaliteit en, ja, van seksualiteit.

Neem Jonkers foto van Mies Bouwman uit 1954: ze is onweerstaanbaar, met een wat peinzende lach, donkere ogen, korte donkere krullen en een zot jaren-vijftigbloesje aan. Ze is vierentwintig, maar zou ook dertig kunnen zijn. Vrouwen zagen er ouder uit in de jaren vijftig, je komt dat ook tegen in films uit die periode. Ze hebben iets bijna moederlijks, met boezems en heupen en gepermanent haar. Rijpheid werd niet gevreesd, zoals in decadentere tijden. Rijpheid was sexy.

Op een andere foto zie je hoe prins Bernhard in de RAI een sportwagen probeert, het lijkt een Porsche (leken niet alle sportauto's in de jaren vijftig Porsches?). Een knappe man, Prins Bernhard. Naast hem in het open portier hurkt een man met een dikke nek, zijn jasje spant over zijn rug. Het zou Anton Dreesmann kunnen zijn, een van die doe-mannen uit de jaren vijftig. In moderne zin is hij net zo min sexy als de dierenarts, de arbeiders, de kantoormeneren die op andere foto's staan. Niet fraai van lijf en leden. Maar er hangt iets me Tarzan you Jane-erigs om die mannen heen.

Nog een foto: twee jonge vrouwen zijn in februari 1953 in Oude Tonge bezig de stoep te schrobben. De zondvloed is net weg, de vrouwen kijken naar een passerende boerenkar die is beladen met verdronken kalveren. De vrouwen zien er aantrekkelijk uit met hun hoofddoeken, hun bezem en dweil.

Alle jonge vrouwen waren aantrekkelijk, toen. In klederdracht, in badpak-met-schortje, in kaplaarzen of zomerjurk. Nooit waren jurken mooier dan in de jaren vijftig, dat is algemeen bekend. En alle mannen keken naar die vrouwen en dachten daar het hunne bij.

Wat is dit, nostalgie? Er wordt in 1998 meer over seks gepraat dan ooit tevoren. De wereld is één grote borreltafel geworden waar iedereen, tot deftige psychiaters toe, zijn mening geeft over het seksuele gedrag van een buitenlandse president. Waar een medicijn tegen impotentie onderwerp wordt van zwaarwichtige bespiegelingen. Discretie is een achterhaalde deugd. Maar het heeft allemaal zoiets schimmigs, zoiets opgeblazens.

Seks is leuker als je eigenlijk iets belangrijks aan je hoofd hebt: een brug bouwen, studeren, schrobben. Ik geloof dat dat het is wat de seksualiteit van de jaren vijftig opwindender maakt dan de collectieve preoccupatie van nu. Seks is bijzaak, en wel de interessantste bijzaak die er is. Maar het zou onzin zijn om het te veel te laten merken.