Roodborstjes en boomvalken; Oratorium `The Sands of Time'

Dinsdag 20 oktober speelt het Gentse Muziektheater Lod het oratorium The Sands of Time van componist Dick Van der Harst in Amsterdam. Regisseur Guy Cassiers laat boomvalken als gouden vonken zonlicht door de lucht vliegen.

De Britten hebben iets met vogels. Bij Shakespeare vinden we in De vrolijke vrouwtjes van Windsor een citaat over een klagende vrouw, wier echtgenoot 's morgens `goes a-birding'. Tim Parks is een excentrieke Britse ornitholoog die teksten schrijft, gericht tot vogels. Het lijken gebeden, zo religieus zijn ze. Hieraan voegde dramaturg Carel Alphenaar passages toe uit de bijbelse Openbaring van Johannes. The Sands of Time heet de uitvoering, geregisseerd door Guy Cassiers met muziek van componist Dick Van der Harst.

Alphenaar deed een mooie ontdekking. Hij vond in Openbaring, het laatste bijbelboek, tal van verwijzingen naar verschrikkingen, waarvan hij niet had verwacht dat ze in het Nieuwe Testament zouden staan. Vogels spelen vanouds een religieuze rol. Zo zou het roodborstje zijn rode vlek te danken hebben aan de doornen die hij uit Christus' kroon wilde trekken, waarbij het vogeltje zichzelf verwondde. `Soft, gentle', noemt Parks het roodborstje, de robin, in zijn loflied.

Ook de boerenzwaluw wilde de spijkers lostrekken, maar de mus bracht ze weer terug; toen werden zijn pootjes aan elkaar gebonden en sindsdien kan hij niet vliegen, alleen huppen. De laatste vogel die - geprojecteerd - in de voorstelling rondwiekt, is de boomvalk. Als een gouden scherf zonlicht zweeft hij boven het toneel, hij krijgt een spiegelbeeld en beide silhouetten vormen een choreografie waarin ze in kleine cirkels vliegen. Nu dienen de bijbelteksten zich aan: zeven engelen met evenzovele trompetten.

In de regie van Cassiers zit een man hoog in verte achter een tafel. De natuurzanger van zigeuner-afkomst, Tcha Limberger, vertolkt zijn door vogels geobsedeerde teksten. De man schrijft woorden in de lucht, steeds chaotischer - en door die lichtgevende woorden vliegen de vogels heen en weer.

De sopraan Anne-Marie Buyle en de countertenor William Missin geven aan The Sands of Time een zeggingskracht, vergelijkbaar met oratoria van Handel of Bach.

Hoe religieus de muziek van Van der Harst ook klinkt, de muzikale reikwijdte is groter. Jazz, soul en ook folk vervlecht hij met de traditie van het oratorium, ontstaan in de late zestiende eeuw. Het orkest bedient zich van historische instrumenten, zoals cimbalon, bandoneon, cello. Aanvankelijk is de lucht waarin de vogels fladderen blauw gekleurd ruimtelijk en weids. Gaandeweg kleurt die bloedrood: de vogels zijn getransformeerd tot engelen, de apocalyptische draak en het beest doen hun intrede.

Tot slot vinden al deze zwarte visioenen rust in het laatste deel, `De klokken van de nieuwe hemel en de nieuwe aarde'. Niet alle betekenissen in The Sands of Time zijn te duiden, de symboliek schiet soms alle kanten op. Het intrigerende eraan is die wonderlijke vermenging van verheven ornithologie en bijbelse visioenen.