Oost-Java in ban van geheimzinnige moordpartijen

Een golf van mysterieuze moorden in Oost-Java heeft de afgelopen maanden het leven gekost aan zeker 150 mensen. De slachtoffers zijn voor het merendeel islamitische geestelijken en Dukun, mensen die in kontakt treden met geesten en goden.

Sinds het aftreden van president Soeharto in mei treden er in het regentschap Banyuwangi, op de oostpunt van Java, 's nachts in het zwart geklede, gemaskerde groepen mannen op die het gemunt hebben op de Dukun (sjamanen). In een aantal gevallen zijn de slachtoffers in stukken gehakt en zijn de overblijfselen vervolgens opgehangen in bomen. Ook zijn lijken van islamitische geestelijken achtergelaten in moskeeen.

Chef-staf en minister van Defensie, generaal Wiranto, heeft inmiddels opdracht gegeven om extra manschappen te laten patrouilleren in het betrokken gebied. De lokale bevolking heeft sinds enige weken met sikkels zwaarden en knuppels uitgeruste burgerwachten ingesteld. Maar dagelijks worden er nieuwe slachtoffers gemeld, de laatste tijd ook uit plaatsen in Midden- en West-Java.

Nahdlatul Ulana (NU), de grootste islamitische organisatie van Indonesie, heeft de afgelopen week op een vergadering van 3000 geestelijk leiders aangekondigd dat zij de ordetroepen gaat helpen bij het zoeken naar de mogelijke daders. Het oostelijk deel van Java geldt als de regio waar deze organisatie haar grootste aanhang heeft.

Temidden van de economische crisis en de heersende sociale en politieke verwarring lijkt niemand zeker te weten wie achter de moorden zit en waarom ze worden gepleegd. De militaire autoriteiten zijn als gewoonlijk geneigd de beschuldigende vinger te wijzen in de richting van de in 1965 verboden communistische partij Indonesie (PKI). Na een mislukte coup op 29 september 1965, die aan communisten werd toegeschreven, werden honderdduizenden echte en vermeende communisten op het platteland afgestraft. De islamitische geestelijken stonden daarbij destijds aan de kant van het leger en veel moorden op communisten zijn toen gepleegd door moslims.

De Indonesische politiechef, luitenant-generaal Rusmanhadi, speculeerde er maandag op dat de PKI wraak neemt. “Er zijn communisten die nu weer tevoorschijn komen of misschien hun kinderen of kleinkinderen die wrok koesteren omdat hun familieleden destijds zijn gedood.'

Anderen houden er echter rekening mee dat de moorden in Banyuwangi deel uit maken van een machtspel samenhangend met de algemene verkiezingen die beloofd zijn voor het komend voorjaar. Een deel van de NU-geestelijken die eerder deze week vergaderde stelde voor om deze verkiezingen uit te stellen tot duidelijk is wie er achter de moorden zit. Het wordt echter ook goed mogelijk geacht dat fundamentalistische moslimorganisaties achter de moorden zitten. Veel Javaanse moslims geloven tegelijkertijd in de kracht van magie en in geesten. Het is volgens sommige waarnemers goed mogelijk dat meer precieze moslims op deze gewelddadige wijze een eind willen maken aan het bijgeloof.