Kroatie blijft worstelen met de democratie

De modernisering van het Kroatische ministerie van Defensie is geheel mislukt. President Tudjmans poging daartoe leidde tot een machtsstrijd en een zege voor de haviken.

President Franjo Tudjman van Kroatie wil niet alleen de geschiedenis ingaan als de held van de Kroatische onafhankelijkheid, hij wil zijn land ook achterlaten als een Europese democratie. Maar deze week gooide de Kroatische president wat dat betreft zijn eigen glazen in. Het landsbelang moest wijken voor de partijdiscipline binnen zijn Kroatische Democratische Unie (HDZ).

Het conflict binnen de HDZ gaat over de rol van het ministerie van Defensie. Onder leiding van Gojko Susak, die eerder dit jaar overleed, werd het ministerie gerund als een oorlogsministerie dat vrijwel onbeperkt aan geld en middelen kon komen. De banden met de sterk nationalistische Kroaten in Herzegovina waren sterk en er stroomde ongecontroleerd geld over en weer.

In de overtuiging dat je met een militaire structuur waar veiligheid, corruptie en politiek dwars door elkaar heen lopen, weinig kans maakt in Europa, benoemde Tudjman in mei van dit jaar de gematigde Andrija Hebrang tot minister. Hebrang was lijfarts van Tudjman en een van zijn naaste vertrouwelingen. Hij kreeg de opdracht om het ministerie van Defensie om te vormen tot een modern, democratisch en vooral ook doorzichtig ministerie. Maar al bij de eerste aanzet tot reorganisatie ging het mis. Hebrangs ondergeschikten die hun comfortabele posities aangetast zagen, zetten de tegenaanval in en vonden Tudjmans adviseur voor Binnenlandse Zaken, Ivic Pasalic, aan hun kant.

Ook Hebrang vond steun, en wel bij de chef van de presidentiele staf, Hrvoje Sarinic. De machtsstrijd speelde zich af in een heel klein kringetje. Hebrangs tegenstanders zetten de militaire geheime dienst in tegen de twee hervormers, die op hun beurt naar de media liepen (een doodzonde in Tudjmans ogen) met hun boodschap dat de oude haviken het nog altijd voor het zeggen hadden op het ministerie van Defensie en hervormingen onmogelijk waren.

Sarinic nam vorige week als eerste zijn ontslag. Minister van Defensie Hebrang volgde begin deze week met een dramatische brief aan de president, waarin hij de hele gang van zaken in de openbaarheid bracht. Hebrang klaagde dat hij geen enkel vertrouwen meer genoot en gaf ook zijn post op als lijfarts van de president. “Moge God u bijstaan in het onderscheiden tussen goed en kwaad', zo eindigde Andrija Hebrang zijn brief.

President Tudjman reageerde dwangmatig en sloot de gelederen. De partijtop kwam bijeen en verklaarde dat “de interne samenhang en eenheid van de partij niet verzwakt was door het vertrek van de dissidenten'. De parlementaire commissie voor Binnenlandse Zaken en Nationale Veiligheid deed het nog eens dunnetjes over: er was geen misbruik geweest van de geheime diensten. Tudjman, die alle touwtjes stevig in handen houdt, koos dus de zijde van Pasalic en de haviken. Overigens was de Kroatische oppositie op dat moment al uit de parlementaire commissie gestapt omdat de commissie er niet zou zijn om de regering in de gaten te houden “maar juist om dat te voorkomen'.

Volgens Slaven Letica, ooit naaste medewerker van Tudjman en tegenwoordig voorzitter van de Europese Beweging in Kroatie, is de control freak Tudjman in zijn eigen val gelopen. Van de gematigde vleugel binnen de HDZ is alleen nog vice-premier Mate Granic over in de regering. De nationalistische haviken met hun ondoorzichtige contacten in de corrupte zakenwereld en mafiapraktijken in het bergland van Herzegovina, zijn helemaal terug.

De Kroatische oppositie hoopt dat deze laatste machtsstrijd binnen de HDZ het einde inluidt van het Tudjman-tijdperk. Maar ze zullen nog tot eind volgend jaar moeten wachten voor er weer verkiezingen zijn.

Tot dat moment zal Kroatie geisoleerd blijven, meent Letica. Hij voorziet dat Europese landen het komende verkiezingsjaar, en wellicht ook het daarop volgende jaar als Kroatie een nieuwe president kiest, geen cent aan zijn land zullen uitgeven.