Schrijversgod en kwebbelmeisje

Wat maakt de `mysterieuze schrijver' mysterieus? Hij moet teruggetrokken leven, gelezen worden en zo schrijven dat de criticus de beweegredenen van de schrijver niet vinden kan. J.D. Salinger werd afschuwelijk beroemd met een roman, kreeg genoeg van de kreet `verklaar u nader' en dook onder om zijn saga over de familie Glass te componeren. Zelfs na publicatie van die novellen bleven de critici de leden van de familie Glass met de schrijver verwarren.

Deze historische blunder blijkt onuitroeibaar en het wachten is op de schrijver die een criticus naar aanleiding van eenvergelijking als deze aanklaagt wegens smaad. J.D. Salinger stopte met publiceren en werd onzichtbaar. Hij kreeg niet lang geleden de laboratoriumrat Ian Hamilton achter zich aan en zag een `biografie' over zijn leven en werk verschijnen die niet meer bleek te zijn dan een schizofreen zelfportret van een pseudo-literaire pornograaf.

Salinger leek het ergste wel achter de rug te hebben. Maar nu is er Joyce Maynard die haar verhouding met de beroemde schrijver op papier heeft gesteld. Waarom? Het eindeloze antwoord op deze vraag staat op haar homepage te lezen. Samengevat luidt het: waarom niet?

Joyce Maynard is een bekende schrijfster in Amerika, en sinds haar To Die for verfilmd is geniet ze wereldwijde faam. Ze was 18 toen ze bij de 53-jarige Salinger introk. Die had haar ontdekt nadat ze een ietwat pedant portret van haar generatie had gepubliceerd in de The New York Times, waarbij haar late Lolitalook de cover sierde. Salinger rook talent, zo vertelt Maynard in At Home in the World, een talent waar ze zelf nauwelijks in geloofde. Het eigenaardige is dat wie aan deze memoires begint, heel even de indruk krijgt een parodie op een zelfportret van Salingers heldin Franny Glass te lezen. Maynard werd door haar ouders tot schrijfster gekneed, en haar verslag van deze opvoeding is dubbelzinnig maar aangrijpend. Je denkt onwillekeurig aan Franny, die haar grote broers verweet van haar een freak te hebben gemaakt. Niet dat de jonge Maynard geen ambities had, maar dit waren puberale ambities, geboren uit eenzaamheid en een ongelukkige jeugd. Eenmaal in contact met Salinger, wiens werk ze niet kende, kreeg ze een tweede mentor, een `schrijversgod' die haar van de eenzaamheid zou redden want hij zag in haar een geestverwante.

Een schrijver die onzichtbaar wil blijven moet natuurlijk nooit een meisje van 18 lentes het hof maken en een meisje van 18 dat niet zeker weet of ze wel schrijver worden wil moet na zo'n opvoeding al helemaal niet bij een schrijversgod intrekken. Nu kan men van een kind moeilijk verlangen dat ze beter zou moeten weten hetgeen men wel van Salinger zeggen kan.

Vooral ook omdat Maynard al in haar eerste publicatie blijk gaf van haar exhibitionisme en Salinger wist dat ze, toen ze bij hem introk, een contract had voor een autobiografische roman.

Maynard krijgt een baantje bij de NYT, wordt tot `voice of a generation' gebombardeerd en begint een affaire met een schrijver die al zijn werk in een kluis legt. Prompt wordt At Home in the World ondraaglijk vervelend. Salinger kijkt films, eet noten en belijdt de homeopathie. Maynard blijkt naast boulemia aan vaginisme te lijden en Salinger, die maar geen punt kan zetten, zegt dit te zullen oplossen door de homeopathie erbij te slepen. Inderdaad: even Dokter Vogel raadplegen. Salinger is vaak heel lief, maar soms ook niet.

Maynard mag in haar boek de brieven die Salinger haar schreef niet citeren. Maynard citeert wel alles wat Salinger ooit tegen haar zei. Heeft zij een hifi-geheugen? Ze was 18 toen Salinger zijn one-liners op haar losliet, ze is 44 als ze ze opschrijft. Ze heeft ons halverwege At Home in the World al honderd keer verteld dat alles wat ze ooit geschreven heeft, in damesblaadjes en statige kranten, voor minstens de helft uit leugens bestond. Wat te denken van de dingen die Salinger tegen haar gezegd zou hebben? Alleen al het feit dat Salinger in de conversatie maar open deuren blijft intrappen maakt dat we naar de zoutpot grijpen.

Maynard, die in Amerika veel kritiek ontvangt wegens haar openhartigheid (vooral op het net kwaakt ze maar door over haar persoonlijke leven), had met At Home in the World het voordeel van de twijfel kunnen krijgen. Ze belandt tenslotte van de regen in de drup: eerst die ouders, dan de op ijs bewaarde zeden van J.D. Salinger. Maar ze weet in dit boek op geen enkele wijze de wereldwijde interesse voor het mysterieuze leven van Salinger te bevredigen of zelfs maar aannemelijk te maken.

Evenmin weet ze de noodzaak van haar eigen reeds van internet bekende ontboezemingen vorm te geven. Ze springt van de hak op de tak, herhaalt zich eindeloos, schrijft slecht proza en blijft onbetrouwbaar in haar reconstructie.

De zaak is eenvoudig. Mysterieuze schrijvers bestaan niet. Het schrijven van mysterieus ongrijpbaar proza bestaat weer wel. De onstilbare honger naar de beweegredenen van de schrijver mag dan de laatste honger van onze volgevreten maatschappij zijn; Maynard toont (o, ironie der symboliek) onbedoeld aan dat die honger niet meer dan ziekelijke vraatzucht is. Van haar ontboezemingen heb je na honderd bladzijden je buik vol en Salingers `beweegredenen volgens Maynard' smaken naar niets. Wat rest is een vinger in je keel te steken en deze speculaties door de plee te trekken. Kwaadaardig wil Maynard niet zijn, al werd ze dan na negen maanden door Salinger het huis uitgegooid. Maar dat de rest van haar leven een maar durend emotioneel echec is mag een persoon zich aantrekken, zo lezen we tussen de regels. Ze bezoekt Salinger, als ze deze memoires schrijft, nog een keer om verantwoording te vragen voor zijn handelwijze en krijgt van de 78-jarige baas verwijten naar het hoofd geslingerd die ze, zo herinnert ze zich opeens, ook al eens eerder van hem had gehoord, namelijk toen ze nog bij hem woonde. Maar dat Salinger bijtijds in Maynard die larmoyante theetante zag die ze worden zou, vindt ze een argument van niks. Dat haar onbeholpen reflectieve gekwebbel in At Home in the World dit argument illustreert ontgaat haar dan ook volkomen.