Schakers eisen uitleg van Sosonko

Met gemengde gevoelens keerden de Nederlandse schakers terug van de olympiade in Elista. Timman deelde zijn toilet met het Kalmukse personeel. Van der Wiel prees de ambiance. “Ze zijn trots op hun dictator.'

John van der Wiel erkent dat hij de afgelopen weken te gast was op een schaakfeest in een “verlichte dictatuur', zoals hij het regime van Kirsan Iljoemzjinov, president van Kalmukkie en de wereldschaakbond (Fide), omschrijft. Ondanks de bizarre omstandigheden waaronder de olympiade in Elista plaatsvond, had de Leidse grootmeester genoten van de gemoedelijke sfeer in de Kalmukse hoofdstad. Van der Wiel heeft zich geergerd aan de kritiek van captain Genna Sosonko op het evenement in de Russische deelrepubliek.

In een interview met deze krant hekelde de voormalige Sovjet-grootmeester Sosonko de verheerlijking van Iljoemzjinov die hem te veel deed denken aan de tijden van Stalin. Daarom heeft Sosonko het landentoernooi geboycot. “Alleen een door en door corrupte organisatie als de Fide kan een olympiade in een dicatuur organiseren' meende Sosonko. Maar Van der Wiel is met een ander beeld van Kalmukkie teruggekomen. “Sosonko heeft ten onrechte de indruk gewekt dat wij zonder enig bezwaar hebben deelgenomen aan een obscuur toernooi in een politiek onzuiver klimaat. Genna is nota bene in Elista geweest.'

Van der Wiel weigert te geloven dat de arme Kalmukse bevolking de schaakolympiade alleen verwelkomde omdat president Iljoemzjinov dat gebood. “Ik ben absoluut geen voorstander van dictaturen. Maar het zou best kunnen dat de verlichte dictatuur van Iljoemzjinov op dit moment de beste oplossing is om het land op te bouwen. Uit diverse gesprekken met mensen uit Elista kreeg ik de indruk dat de Russen neerkijken op die simpele schapenfokkers. De Kalmukkiers zijn trots op hun dictator en ze vonden het een eer dat de olympiade in hun land werd gehouden. Ik heb niets gemerkt van enige onderdrukking.'

Van der Wiel vindt dat Sosonko op korte termijn verantwoording moet afleggen aan het Nederlandse team dat in Elista bestond uit kopman Jan Timman, Jeroen Piket, Loek van Wely, Friso Nijboer John van der Wiel en de opvallende debutant Erik van den Doel.

“Ik had altijd respect voor Sosonko, hij is een uitstekende captain geweest' zegt Van der wiel. “Nu geeft Genna ons het gevoel dat alleen hij zich principieel heeft opgesteld en dat wij gewetenloos hebben gehandeld. Onze verstandhouding met Sosonko dreigt behoorlijk te verslechteren. We vonden zijn argumenten ook niet overtuigend. Ik heb het idee dat Sosonko andere motieven had om de olympiade te boycotten.'

Van der Wiel heeft nog geopperd een andere teamcaptain aan te stellen voor de olympiade in Elista. “Timman heeft zich op discrete wijze van zijn taak gekweten' zegt Van der Wiel. “Hij luisterde naar ieders mening en nam dan een beslissing. Toch had Jan het niet gemakkelijk. Soms slopen kleine irritaties in de ploeg. In dat opzicht hadden we Sosonko goed kunnen gebruiken. Hij heeft veel aan ons uit te leggen.'

Ook Jan Timman distantieert zich van de politieke argumenten van Sosonko om de olympiade in Elista te boycotten. “De laatste keer dat de olympiade in een democratie werd georganiseerd, was in 1988 in Thessaloniki en toen was ik er niet eens bij', zegt de 46-jarige grootmeester. “Ook ik heb geen repressie in Elista kunnen ontdekken. De mensen waren uiterst vriendelijk ze gaven me niet de indruk te liegen op last van hogerhand. Niemand heeft geprotesteerd tegen de olympiade. Ik had het gevoel dat de oppositie buiten Kalmukkie probeerde invloed in die deelrepubliek te krijgen.'

Toch had Timman aanvankelijk veel moeite zich aan te passen aan de groteske omstandigheden, waaronder in Elista moest worden geschaakt. “Ik had nog een aparte kamer. Maar mijn toilet werd ook gebruikt door het Kalmukse personeel. Vanwege de crisis in Rusland kon de bouw van de speelzaal in Elista niet bijtijds worden voltooid, de banken konden geen betalingen meer uitvoeren.

Ik heb begrepen dat Iljoemzjinov uit eigen zak zes miljoen dollar heeft betaald om de speelzaal gereed te krijgen.'

Soms viel er zomaar een ruit uit de in allerijl afgetimmerde speelzaal en zaten de grootmeesters rillend van de kou achter hun borden want ook de weersomstandigheden waren extreem. “Je kon er bovendien nauwelijks wandelen, want de speelzaal was veel te klein', vond Timman. Het kon ook moordend heet zijn op het erepodium van Chess City, zoals Iljoemzjinov de hoofdstad van Kalmukkie tijdelijk had genoemd. Op de slotdag viel de Georgische grootmeester Azmajparashvili plotseling flauw van de warmte.

In de daaropvolgende chaos vlak achter zijn stoel gaf Jan Timman in een gewonnen stelling tegen de Russische kopman Peter Svidler zomaar een stuk weg. “De hoofdscheidsrechter had de klokken stil moeten zetten. Ik raakte door die toestand mijn concentratie kwijt' klaagde Timman. Met zijn onnodige nederlaag tegen Svidler bedierf Timman een fraaie eindsprint na een desastreuze start, waarin het Nederlandse team zelfs van Bangladesh verloor.

“Eigenlijk is het onrechtvaardig dat we door dat merkwaardige Zwitserse speelsysteem nog zo hoog hadden kunnen eindigen', constateerde Timman. “Ook ik speelde slecht in de eerste week. Maar daarna overspeelde ik met zwart eerst de Bulgaar Topalov en vervolgens de Rus Svidler tot ik met een blunder alles verknoeide. Jeroen Piket deed het uitstekend en Erik van den Doel beleefde een hoopvol debuut. Het was jammer dat Loek van Wely totaal uit vorm was anders hadden we wellicht een medaille kunnen winnen. Toch heb ik het gevoel gekregen dat ik weer tot de top-10 kan behoren.'

Spelers olympiade weerleggen kritiek op Iljoemzjinov