Kwaliteit hogescholen onder druk

De hogescholen, die zich mogen verheugen in een grote belangstelling van nieuwe studenten, kampen met acute financiele problemen.Een oplossing is niet eenvoudig.

De hogescholen komen steeds dieper in de schulden. Overal wordt bezuinigd: op personeel, op apparatuur en op allerlei faciliteiten. Wat merkt de student ervan?

Vier docenten van de opleiding communicatie aan de Fontys hogescholen in Eindhoven zitten uitgeput in de docentenkamer. Ze zijn moe, zeggen ze. Het is vooral de toenemende werkdruk die hen parten speelt. Het aantal klassen op hun opleiding is in een jaar gestegen van negen naar twaalf, maar er is geen geld voor nieuw personeel. Intussen worden ze wel geacht een onderwijsvernieuwing door te voeren, waarbij thematisch werken in kleine groepjes vooropstaat. “Je gaat door voor je studenten ', zegt docent J. Janssen. “Ook als je er al een volle werkweek op hebt zitten, kan je de deur niet voor hun neus dichtslaan. Dat is arbeidsethos en een stuk idealisme.'

De Fontys Hogescholen - met 33.000 leerlingen de grootste van Nederland - kwamen begin deze week in het nieuws met hun fikse bezuinigingsoperatie onder de welluidende naam `Winterlied'. Bij ongewijzigd beleid zou deze superhogeschool over vier jaar 40 miljoen in het rood staan. `Winterlied' is bedoeld om het personeel wakker te schudden, zegt N. Verbraak bestuursvoorzitter van Fontys. Hoewel hij vindt dat de overheid al jaren een desastreus bezuinigingsbeleid voert ten aanzien van de hogescholen vooral nu arbeidsmarktdeskundigen een tekort van 250.000 HBO'ers verwachten in 2002 en het aantal studenten toeneemt, heeft hij weinig hoop op verbetering. “Onderwijs wordt gezien als consumentisme in plaats van als een investering in de toekomst.'

Op de hogescholen, waar zo'n 70 a 80 procent van het budget wordt besteed aan personeel, is het duidelijk waar de klappen vallen.

Voorlopig blijft het bij Fontys bij een personeelsstop, maar daarvan zijn de gevolgen al ernstig genoeg. Verbraak: “In een organisatie als deze heb je fris bloed nodig. Ook al om de studenten te onderrichten in de steeds geavanceerdere apparatuur.' Na een korte stilte: “Hoewel daar ook op bezuinigd moet worden.'

Verbraak probeert het onderwijs zoveel mogelijk ontzien, maar geeft toe dat ook studenten de dupe worden van de bezuinigingen. “Ik kan niet ontkennen dat er een relatie is tussen minder geld en minder kwaliteit. Minder docenten betekent minder contacturen. Wij zouden bijvoorbeeld onze conservatoriumstudenten graag twee uur per week prive-les geven. Maar een uur is het maximaal haalbare.' Het tekort aan computers maakt een maximum gebruikerstijd van twee uur noodzakelijk.' Verbraak: “Terwijl iedereen eigenlijk elk gewenst moment van de dag zou moeten kunnen inloggen.'

Uit een onderzoek van het HBO-journaal naar de jaarrekeningen over 1997 van 54 instellingen blijkt dat bij vijftien hogescholen de financiele situatie ronduit slecht is. Zij moeten verregaand saneren of fuseren. De Fontys hogescholen staan niet op dat lijstje. Het eigen vermogen is het afgelopen jaar gestegen naar 145 miljoen gulden, 8 miljoen meer dan in 1996. “Maar een groot deel daarvan zit vast in gebouwen, zegt Verbraak. “We hebben inderdaad voldoende middelen om onze schulden af te lossen. Maar het probleem is een tekort op de jaarlijkse rekening. Als we nu niets doen, wordt het van kwaad tot erger.'

De Hogeschool Zeeland sloot 1997 af met een tekort van 1,2 miljoen en heeft weinig geld in kas. Bestuursvoorzitter L. Labruyere bezuinigt, net als zijn college Verbraak op het personeel.

Het ondersteunend personeel is in drie jaar tijd verminderd van 90 naar 65. Zo zijn er koffiemachines geplaatst om op koffiedames te besparen, er zijn nog maar twee ingangen open zodat er minder receptionistes nodig zijn en er wordt er scherper onderhandeld met schoonmaakbedrijven.

De sombere vooruitzichten van de Hogeschool van Arnhem en Nijmegen - een tekort van 20 miljoen in 2002 bij ongewijzigd beleid - hebben eveneens geleid tot drastische maatregelen. Soms te drastisch: de vloer van de kantine werd nog maar zo weinig gedweild dat de studenten er bijkans aan bleven plakken. “Dat hebben we teruggedraaid', zegt bestuursvoorzitter O. Brouwer. “Al zal de viezigheid de studenten misschien niet eens opgevallen zijn.'

Helaas moeten beide bestuurders toegeven, is ook de kwaliteit van het onderwijs niet buiten schot gebleven. Hoewel ze het allebei “te gek voor woorden' vinden, is een studentenstop het enige middel dat hen rest als er niet meer geld komt. In Zeeland zijn de klassen gegroeid van 20 naar 25 studenten. In Arnhem en Nijmegen krijgt de student maximaal nog tien uur per week les. “Eigenlijk te weinig', vindt Brouwer. Bovendien is er geen geld meer voor sportlessen, keuzebegeleiders en studentenpsychologen. Een student in psychische nood kan op declaratiebasis gebruik maken van een psycholoog van de Katholieke Universiteit Nijmegen. Brouwer: “Als je verder gaat peuteren, kom je aan de kernvakken. Dat kan echt niet.'