Hel van drugs en goorheid op toneel

Het is geen feest ginds in het Schotse Edinburgh. Van het beroemde drietal seks, drugs en rock 'n' roll zijn er maar twee overgebleven: seks en drugs. En van die twee eigenlijk vooral de drugs in de naam van heroine en extasy. We kijken naar de toneelbewerking van Trainspotting van Irvine Welsh.

Het is geen voorstelling voor zwakke, fatsoenlijke zielen. Schrijver Welsh en meestervertaler Tom Kleijn laten de gruwelijkste woorden vrijelijk over Gods akker lopen. En het vreemde is, het werkt het is verslavend, zo dodelijk mooi. Ad Knippels als de cleane boy Franco kan in een monoloog de duivels uit de hel verwensen, hij moduleert met het woord `godverdomme' alsof het een motiefje in een aria is.

De toneelversie van Trainspotting, geregisseerd door Peter Pluymaekers steekt de film ervan de loef af. Wat in de film zwaar aangezette desperaatheid moest verbeelden, is hier werkelijke tragiek. Een voorbeeld: in de film raakt de baby verstikt van het verslaafde meisje Alison. IJselijke kreten, zeer nabije cameravoering in de film. Hier volstrekte abstractie: alleen een lege kinderwagen die het podium wordt opgereden. Het effect is huiveringwekkend.

Trainspotting doorbreekt elke grens van het zogenaamd aanvaardbare. Er wordt gesnoven en gespoten, er wordt in volgelopen wc's gegraaid, een meisje wordt tot bloedens toe op haar gezicht gemept, nee, een fijne avond toneel is het niet. De kracht ervan ligt in het spel en de taal. Schrijver Welsh, en op zijn adem vertaler Kleijn, laat de personages in fantastisch irreele en soms zelfs hallucinerende zinnen spreken. Dat is verslaafden eigen. Ze praten, praten zichzelf goed, ze zijn allemaal zogenaamd clean, ze maken het goed - en ondertussen worden hun lichaam en geest gesloopt door de drugs.

De drie acteurs en een actrice vormen in de regie van Pluymaekers een hecht dirty ensemble. Hoofdrolspeler Mark, Roef Ragas vertelt de angstaanjagendste dingen op laconieke toon. Hij kijkt daarbij langs de zaal heen, ogen met veel oogwit. Hij spoort een van zijn vrienden, Tommy, gespeeld door Daniel Boissevain, aan tot ultieme verslaving. Zodra het zover is, laat hij Tommy stikken. Er zijn in de wereld van Trainspotting geen illusies. Ad Knippels heeft dat binnen het toneelstuk perfect in de smiezen. Hij is de echte teaser die anderen verslaafd laat zijn.

Over deze tijd gaat het, over de smerige ranzige kamers in de gore buitenwijken van deze samenleving gaat Trainspotting. Destructieve verveling. Soms wil je niet kijken en luisteren naar deze kleine hel. Maar het moet. Want het is waar. Taal- en toneelkunst zijn in staat de allerergste goorheid van de straat aanschouwelijk en aangrijpend te maken.