De kleine professor; Bronislaw Geremek

Zo op het oog lijkt Bronislaw Geremek verdwaald in de wereldpolitiek: een kleine, bebaarde intellectueel, met zijn eeuwige pijp en de daarbij horende rookwolken, zijn elegante hoffelijkheid en het air van de professor en studeerkamergeleerde die perfect past in het met boeken volgepropte mini-appartement in de oude stad van Warschau dat hij bewoont dan in conferentiezalen waarin op het hoogste niveau over de internationale politiek wordt onderhandeld. In het begin van de jaren tachtig, toen generaal Jaruzelski Solidariteit had verboden en de kleine professor net als alle andere activisten van de vrije vakbond Solidariteit elke politieke activiteit had verboden, was de halfjaarlijkse gang naar Geremeks flatje in de Piwna-straat, op het mooiste punt van heel Warschau voor de buitenlandse journalist een must om weer even helemaal op de hoogte te raken.

Verdwaald in de politiek was Geremek, die vandaag als voorzitter van de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE) met Slobodan Milosevic praat over de legering van tweeduizend OVSE-waarnemers in Kosovo, toen al. Hij is de de wetenschapper die hij lijkt: Geremek is mediaevist, hoogleraar (hij doceerde o.a. in Frankrijk) en de auteur van lijvige werken over de mores van de Fransen in de Middeleeuwen, een in werken over die Middeleeuwen door andere geleerden vaak en graag geciteerde specialist. Maar anders dan de meeste collega's heeft Geremek zich nooit willen beperken tot zijn eigen specialisme: dat van de studeerkamergeleerde, dat klopt niet. Politiek actief is Geremek altijd geweest. Hij begon als communist, maar stapte in 1968 na een lidmaatschap van achttien jaar uit de Poolse communistische partij, uit protest tegen de inval van het Warschaupact in het Tsjechoslowakije van Aleksander Dubcek. Hij protesteerde - zelf jood, maar opgegroeid in een katholiek gezin - dat jaar ook tegen de felle antisemitische campagne van de partij en was begin jaren zeventig betrokken bij de oprichting van de ondergrondse en oppositionele `vliegende universiteit'.

In 1980 toog Geremek met de journalist Tadeusz Mazowiecki - negen jaar later de eerste niet-communistische premier in Oost-Europa sinds het eind van de jaren veertig - naar Gdansk om de stakers op de scheepswerf en hun leider, Lech Walesa, te adviseren. In de vrije vakbond Solidariteit speelde hij sindsdien een hoofdrol, waarvoor hij na december 1981 herhaaldelijk door het bewind van Jaruzelski werd geinterneerd. In 1989, na de halfvrije verkiezingen van 4 juni, werd hij fractieleider van Solidariteit in het parlement.

Na het conflict tussen Walesa en de intellectuelen richtte Geremek met Mazowiecki de Democratische Unie (tegenwoordig Vrijheidsunie) op. Het premierschap heeft Geremek steeds afgewezen: een jood als premier dat kan nog steeds niet in Polen, hij is toch al een favoriet doelwit van neo-fascisten en ultra-nationalisten, die vooral naar hem en de journalist Adam Michnik wijzen als ze volhouden dat `de joden' Polen hebben overgenomen. Wat hij wel wilde worden werd hij vorig jaar: minister van Buitenlandse Zaken van Polen en, uit dien hoofde, dit jaar voorzitter van de OVSE.