`Netanyahu, stop het gevaar, buig niet!'

Vandaag begint in Wye Plantation bij Washington een topbijeenkomst waar onder het toeziend oog van president Clinton Israel en de Palestijnen een uiterste inspanning gaan doen tot een akkoord te komen. Israel is verdeeld.

Slechts enkele duizenden kolonisten en hun ultra-orthodoxe aanhangers protesteerden gisteravond vlak bij de ambtswoning van premier Benjamin Netanyahu in de Israelische hoofdstad Jeruzalem tegen diens voornemen om delen van het historische joodse vaderland in Judea en Samaria aan de “terrorist' Yasser Arafat te verkwanselen. “Ik had op meer dan 100.000 demonstranten gerekend', zei een teleurgestelde demonstrante. “Waar zijn ze?'

Benni Elon, een parlementarier van de kleine Moledet-partij (Vaderland) wist het antwoord: “Netanyahu, je bent erin geslaagd het nationalistische kamp te verdoven en in de war te brengen.' Uit de luidsprekers schalden nationalistische liederen over het Paris-plein in het centrum van Jeruzalem. Ze gaven de leuzen op enorme spandoeken extra spanning. “Netanyahu, stop het gevaar, buig niet!' “Terugtrekken is slecht voor Israel!' “Arafat is Amelek!' (een doodsvijand van de joden in het Oude Testament).

Katsover, de burgemeester van Kiryat Arba, de joodse wijk bij Hebron, is er vrij zeker van dat Netanyahu nu een akkoord met Arafat wil. “Dat is het einde van de nederzettingenpolitiek. Het is een zeer ernstige situatie voor ons. Het Israelische volk is verdeeld. Ook de orthodoxie is niet eensgezind. Rabbijn Ovadia Yosef (de geestelijk leider van de Shas-regeringspartij) plaatst de heiligheid van het leven boven de heiligheid van het land' zei hij.

Onder premier Yitzhak Rabin leidde Netanyahu het massale en vaak ook gewelddadige protest tegen territoriale concessies aan de Palestijnse leider. Voor een militante minderheid van de Israelische bevolking, voornamelijk inwoners uit de nederzettingen, is Netanyahu nu een metamorfose van de vermoorde Rabin en van diens opvolger Shimon Peres.

Dat hij de nadruk op `veiligheid' legt en van de Palestijnen absolute wederkerigheid verlangt, neemt niet weg dat hij bereid is 13,1 procent van nog bezet gebied op de Westelijke Jordaanoever aan Arafat over te dragen.

Indien de top in Wye Plantation nabij Washington onder het wakend oog van president Clinton de komende dagen slaagt, krijgt Arafat 40 procent van de Westelijke Jordaanoever onder volledige dan wel gedeelde controle.

Als Netanyahu in Wye Plantation `heilig land' voor een regeling met de Palestijnen opgeeft, komt hij in conflict met hoge messianistische verlangens. De geula (redding) van het land is volgens de religieuze interpretatie die vooral rabbijnen van de kolonisten aan de joodse godsdienst geven, een essentiele voorwaarde voor de komst van de messias. Het verstoren van die heilsverwachting ervaren deze rabbijnen als grote zonde. “Geen Israelier heeft het recht om ook maar het kleinste stukje van het land van Israel, Erets-Israel, op te geven', riep een rabbijn van de ultra-orthodoxe Habad beweging gisteravond. Voordat hij Netanyahu bezwoer “niet met moordenaars van joden te onderhandelen' bad hij voor het welzijn van het volk en land van Israel.

De goed georganiseerde Habad-beweging speelde een belangrijke rol in de verkiezingszege van Netanyahu op de socialistische leider Shimon Peres bij de algemene verkiezingen in 1996. Op de inzet van Habad voor zijn herverkiezing als premier hoeft Netanyahu niet meer te rekenen als hij in Wye Plantation toegeeft. Netanyahu neemt dat risico op de koop toe omdat hij met een akkoord met Arafat denkt te kunnen thuis komen dat veel beter is dan Rabin en of Peres ooit met de Palestijnen hadden kunnen bereiken.

Onder het akkoord van Oslo kon hij niet uit. Dat heeft hij ook in zijn verkiezingscampagne in 1996 vaak gezegd. Zijn inzet in Wye Plantation is om de territoriale concessies aan de Palestijnen tot een minimum te beperken en gelijktijdig te verhinderen dat Arafat op 4 mei 1999, wanneer het akkoord van Oslo afloopt, een Palestijnse staat uitroept. Met een reeks zeer scherpe veiligheidsvoorwaarden en de eis dat het Palestijnse parlement het Palestijnse Handvest (inzake stichting van een Palestijnse staat in heel Palestina) amendeert, heeft Netanyahu zich aan het thuisfront ingedekt en tevens gewapend om Arafats aspiraties te ontgoochelen.

Dat is de op zichzelf belangrijke facade waarachter ernstiger en gevaarlijker problemen schuil gaan. Voor beide partijen is het van groot belang dat in Wye Plantation de basis wordt gelegd voor voortzetting van het vredesoverleg om een Israelisch-Palestijnse oorlog te verhinderen. Netanyahu en Arafat zullen, met een scenario van veel bloed en tranen op de achtergrond, hard onderhandelen over de omvang van wat de derde Israelische terugtrekking moet worden en een eerste begin moeten maken met de onderhandelingen over de definitieve oplossing van het Israelisch-Palestijnse geschil. Na Wye Plantation zullen Netanyahu en Arafat moeten weten hoe ze verder kunnen gaan om geweld te voorkomen. Daarom is het initiatief van president Clinton om beide leiders bijeen te brengen van zo'n cruciale betekenis.

De messen worden in Israel en het Palestijnse gezag geslepen voor de confrontatie. Hamas-terreur kan de aanleiding worden, als Wye-Plantation een klaagmuur van een gemiste historische kans wordt. Eenheden van het Israelische leger trainen hard voor een guerrilla-oorlog tegen de Palestijnse politie.

Al maanden treffen de Palestijnen ook op alle niveaus - tot het aanleggen van bloedbanken toe - voorbereidingen voor een botsing met het Israelische leger. Op papier hebben de strijdkrachten van Netanyahu de beste papieren. Maar Israelische defensie-specialisten waarschuwen dat de verdeeldheid in Israel over de Palestijnse kwestie een demoraliserend effect heeft. Het grote plein in Tel Aviv kan weer het vertrekpunt worden van Israelische massa-protesten tegen de oorlog. Arafat kent dat scenario. Zijn militaire zwakte is relatief omdat zijn politieke kracht op de Israelische speelhelft ligt. Dat is de grote paradox van het Israelisch-Palestijnse conflict in zijn huidige vorm. De meerderheid van de Israeliers wil vrede en aanvaardt zo langzamerhand het idee van een Palestijnse staat.