Ken jezelf, zo leerde ons reeds Socrates; Top tien

Honderden studies in het hoger onderwijs en aan adviezen geen gebrek. Maar uiteindelijk moet de aanstaande student zelf kiezen. Tien tips voor een weloverwogen studiekeuze.

WAT WIL JE later worden? Als tweejarige heb je net besloten maar eens te gaan praten of de vraag wordt al op je afgevuurd. Dat suddert je hele jeugd zo door, al kan de vraagstelling op een dag veranderen in: `wat wil je eigenlijk met je leven doen?' Tegen de tijd dat tempobeurs, OV-kaart mensa en huurcontract aan de horizon verschijnen, moet je met een weloverwogen antwoord komen.

Kiezen voor een studie in het hoger onderwijs kan bijzonder simpel zijn. Je kijkt welke opleiding het dichtst bij huis ligt, je doet wat je vrienden van de middelbare school gaan doen of je volgt het advies van je vader op en je wordt wat hij nooit was.

Maar simpele keuzen zijn niet altijd de beste. Je kunt kiezen uit vele honderden studies, aan ruim vijftig HBO-instellingen en dertien universiteiten. Het loont de moeite goed rond te kijken, al is het maar om slechte opleidingen te vermijden, geen onnodige studieschuld op te bouwen of eeuwige spijt te voorkomen. Samen met ruim 85.000 collega-schoolverlaters kun je volgend jaar gaan studeren in een grote stad vol buitenschoolse afleiding of in kleine studentenenclaves. Hoewel je uiteindelijk zelf een studie zal moeten kiezen, zijn er vele instanties en personen die je bij deze keuze kunnen helpen. NRC Handelsblad vroeg advies aan een twintigtal decanen en studie-adviseurs in voortgezet en hoger onderwijs. Hun adviezen zijn verwerkt in de volgende Top 10 van studiekeuze-tips.

1 Ken jezelf. De oude , wijze Socrates had het al bedacht en de tip geldt nog steeds. Probeer zo eerlijk mogelijk tegenover jezelf te zijn. Wie ben ik, wat vind ik leuk, wat kan ik goed? Wat zijn mijn sterke en wat zijn mijn zwakke kanten? Houd jezelf in ieder geval niet voor de gek: lees je meer uittreksels dan boeken, besef dan dat algemene letteren waarschijnlijk niet de beste studie voor jou is.

Ga geen journalistiek studeren als je zelden de krant leest. Sta je daarentegen al van jongs af aan gepassioneerd op de planken, overweeg dan serieus een opleiding aan de Toneelschool, zelfs al blink je uit in wiskunde.

2 Orienteer je breed en uitvoerig. Een overzicht van honderden studies is eenvoudig te vinden: in studiegidsen, op studiebeurzen, op Internet. Daarnaast kunnen decanen, familieleden en vrienden je adviseren. Zeker een decaan kan je de weg wijzen naar vele studies. Zo kun je voorkomen dat je in het propedeusejaar iemand tegenkomt die een veel leukere studie doet waarvan jij nog nooit had gehoord. Ouders en vrienden zullen je waarschijnlijk ook - of je nu wilt of niet - terzijde staan met wijze raad en goed(bedoeld) advies. Doe er je voordeel mee, maar beslis hoe dan ook zelf.

3 Maak een eerste selectie. Als je eenmaal vele kilo's aan informatie hebt binnengehaald, probeer dan tot een lijstje te komen met drie tot vijf studies. Pin je in ieder geval niet direct vast op een studie aan een instelling: zo vernauw je je blik te snel. Tracht zoveel mogelijk te weten te komen over de studies en instellingen die op je lijstje staan. Ga vervolgens op zoek naar sparring partners: mensen die jou kritisch ondervragen, die je zogenaamd van je voorkeuren willen afpraten. Dergelijke gesprekken dwingen je scherp te zijn en eerlijk te blijven over je voorkeuren.

4 Kies niet alleen voor een studie, maar kies ook bewust voor een universiteit of hogeschool. De inhoud van een en dezelfde studie kan per instelling flink verschillen. Het is de kunst goed naar de inhoud van de opleiding te kijken: welke vakken worden er aangeboden, welke richtingen zijn te volgen na het propedeusejaar en welke onderwijsvormen worden gehanteerd? Let ook op de studieomgeving waarin jij je prettig voelt.

Van je middelbare-schooltijd weet je waarschijnlijk wel waar je beter gedijt: op een kleine knusse school met weinig medeleerlingen, of ben je meer het type van `hoe meer zielen, hoe meer vreugd' in een grote scholengemeenschap. Laat je in ieder geval niet leiden door topografische overwegingen. Je krijgt een OV-kaart, gebruik hem dan ook. Kies niet de studie die lekker dicht bij moeders wasmachine of vaders portefeuille in de buurt zit. Als de beste faculteit van je favoriete studie toevallig aan de andere kant van het land blijkt te zitten, schroom dan niet daar naartoe te verhuizen.

5 Spreek zoveel mogelijk studenten van diverse studies over hun ervaringen. Waarschijnlijk beter dan wie dan ook, kunnen studenten je over hun opleiding vertellen. Spoor zoveel mogelijk studenten op, zelfs al is het de beste vriend van de neef van de groenteboer van je buurjongen. De kans bestaat dat niemand in jouw omgeving de studie van jouw voorkeur volgt. Voel je dan niet gehinderd naar de faculteit zelf te gaan en beperk je hierbij niet tot de open dag. Er zijn genoeg studenten die jou iets over de opleiding kunnen vertellen. Daarnaast is het een mooie gelegenheid om eens wat sfeer op te snuiven en eventueel een hoorcollege mee te lopen.

6 Bezoek open dagen maar blijf kritisch. Als je eenmaal een beetje een idee hebt over wat je wilt gaan doen, bezoek dan de open dagen. Maar let wel, op de voorlichtingsdagen tonen instellingen zich van hun beste (dus niet alledaagse) kant. De praktijk kan vaak anders zijn: chaotische studieroosters, eindeloos heen en weer fietsen tussen hoorcolleges en werkgroepen, een bibliotheek van niks, een computer-kerkhof - en de koffie is ook al niet gratis.

Laat je dus niet te makkelijk inpakken op open dagen. Val de voorlichters lastig met kritische vragen. Ook de uitgedeelde of toegestuurde informatiefolders moet je met een kritisch oog bekijken. Universiteiten en hogescholen zijn elkaars concurrenten in `de slag om de student'. Ze maken dus veel reclame, wat niet altijd hetzelfde is als eerlijke voorlichting geven.

7 Tob niet over een toekomstige studieschuld. Er is een alternatief: niet studeren, dan krijg je ook geen studieschuld. Maar bedenk: hoger opgeleiden verdienen, gemiddeld genomen al gauw 25 tot 40 procent meer dan mensen met Havo, VWO of MBO als hoogste opleiding. Met andere woorden: studeren loont, de studieschuld betaalt zichzelf terug. Enig gezond arbeidsethos is daarbij wel van belang: laat de studieschuld niet onnodig oplopen door ondoordachte studiekeuze en lanterfanteren.

8 Let op de arbeidsmarkt maar laat je er niet te veel door leiden. De meest rationele van alle tips: je wilt later immers wel een baan vinden. Maar de studie met de beste toekomstverwachting hoeft niet noodzakelijkerwijs de beste studie voor jou te zijn. Zeker als je niet helemaal overtuigd bent van je motivatie of kwaliteiten moet je niet kiezen voor de `hoogste' studie. Daarnaast vindt een goede HBO'er eerder werk dan een slechte academicus. Kijk ook verder dan de studie zelf en praat met mensen over het beroep dat jou voor ogen staat. Als advocaat sta je niet alleen maar in de rechtzaal geweldige betogen te houden maar zit je ook dagenlang te neuzen in droge juridische teksten. Met andere woorden: klopt het beeld dat jij van de beroepspraktijk hebt, of is de praktijk veel saaier of juist interessanter?

9 Doe een studie- of beroepskeuzetest.

Als je er niet uitkomt, denk dan eens aan keuzetest. Ga in ieder geval niet een jaar verkwanselen door ongemotiveerd een brede studie als algemene letteren of rechten te doen. Weliswaar kun je met dergelijke studies nog alle kanten op, maar eens zul je toch echt moeten kiezen. Een beroepskeuzetest geeft je in ieder geval een richting waarin je je verder kunt orienteren.

10 Ga de wijde wereld in. Een bijzonder nuttig advies als je nog geen studie hebt gevonden, maar ook als je wel je keuze denkt te hebben gemaakt. Verruim je blik, zie je vooroordelen doorbroken worden en geniet. Studeren kan een jaartje later ook wel, het maakt niet zo gek veel uit of je pakweg 23 of 24 bent na afloop van je studie. Dus werk je gek in de zomer om vervolgens met een Lonely Planet-gids India te verkennen, Frans te studeren in de zon of een baantje in Kaapstad te nemen. Voordat je het weet, studeer je af heb je een vriend of vriendin die kinderen wil en krijg je brieven over pensioenfondsen.