Britse Lords worden adellijke hooligans

De Britse premier Tony Blair wil het Hogerhuis moderniseren. De erfadel is hem een doorn in het oog. De Lords zijn bereid plaats te maken, maar pas als ze weten voor wie.

Kalkoenen stemmen, zoals bekend, niet snel voor kerstmis. Als het Britse House of Lords, de oudste actieve Senaat ter wereld, over zijn eigen voortbestaan vergadert, kan het dus laat worden.

Terwijl de laatste van de 61 ingeroosterde hertogen, graven, markiezen, burggraven en baronnen vannacht hun tien minuten spreektijd benutten, deed een enkeling, de duimen achter de bretels gehaakt, alvast een hazenslaapje. Sommige anderen hadden al een uur of wat eerder stiekem de pub of een eenpersoonsbed in hun club opgezocht.

Maar lang voor de bepruikte voorzitter het debat tenslotte verdaagde naar vanmiddag, tekende zich een soort van consensus af: de meer dan zeshonderd erfelijke Lords die ruim de helft van het Hogerhuis uitmaken zullen hun zetel inderdaad opgeven zoals de regering van Labour-premier Blair wil. Maar wanneer is volstrekt onduidelijk en wat of wie ervoor terug komt evenmin. En zolang de regering daarover geen uitsluitsel geeft, zullen de meeste leden van de Britse `Eerste Kamer' niet vrijwillig het schavot beklimmen.

“I will go quietly, maar alleen als ik zeker weet dat er een goede, onafhankelijke Kamer in onze plaats komt', zei burggraaf Cranborne, de leider van de Tory-fractie en een Lord van de erfelijkste soort. Een erfelijke zetel is inderdaad ondemocratisch, ouderwets en niet-representatief voor een moderne samenleving. Maar als waakhond tegen opportunistische regeringen is een sterk en onafhankelijk Hogerhuis onmisbaar, betoogde hij.

Eerst de erfelijke Lords wegsturen en dan jarenlang studeren op de vraag hoe de lege stoelen dan wel gevuld moeten worden, zoals Labour wil is simpelweg de verkeerde volgorde, zei hij. Want zodra de erfelijke Lords weg zijn, ontbreekt de impuls om haast te maken met verdere hervormingen.

En voor de zittende premier is het verleidelijk om het Hogerhuis in de tussentijd met eigen benoemingen naar zijn hand te zetten. “Alle regeringen hebben nu eenmaal de pest aan een groep onafhankelijke geesten met het recht en de plicht om hen ter verantwoording te roepen,' zei Cranborne.

Daarna ging hij breed grijnzend onderuit zitten, de in iele loafers gestoken voeten op de tafel van de griffier, zodat zijn knalrode kousen goed te zien waren. Wat zijn rol is in het staatstheater hoeft niemand hem uit te leggen. Zijn partijgenoot Thatcher die tegenwoordig ook tussen de Lords zit, zij het wat ongemakkelijk, was toen al met dunne mond vertrokken. Het door de Tories gedomineerde Hogerhuis liet tijdens haar ambtsperiode 137 wetsvoorstellen sneuvelen.

Gisteren werd duidelijk dat Labour nog geen vastomlijnde plannen heeft voor de `tweede fase'. Lady Jay, de in 1992 tot barones bevorderde dochter van oud-Labour-premier James Callaghan, maakte bekend dat een commissie zich over de toekomstige inrichting van het Hogerhuis gaat buigen. Zo is het denkbaar een deel van de `nieuwe' Lords via verkiezingen te benoemen, of op grond van `verdienste'. Ook circuleren plannen om elke sector van de samenleving een bepaald quotum vertegenwoordigers in het Huis te geven.

Dat precieze plannen ontbreken is geen doelbewuste “vertragingstactiek' en het betekent ook geen “terugkeer naar de klassenstrijd', zei Lady Jay gisteren. “Het oprichten van een effectieve en passende nieuwe Kamer voor de volgende eeuw vergt nu eenmaal grondig overleg.'

Maar het kwam Labour wel op ernstige kritiek te staan, ook uit de eigen fractie. Volgens Lord Richard, een Labour-Lord-voor-het-leven doet de kans voor hervormingen zich slechts “een paar keer per eeuw' voor.

Labour moet oppassen die niet te verspelen, zei hij.

Lord Rodgers of Quarry Bank, een Liberal-Democrat en life peer sinds 1992 verweet Labour dat zij het initiatief heeft laten lopen; de huidige voorstellen zijn te beperkt en te laat. Ook zei hij dat Labour te weinig oog heeft voor de “expertise' die de erfelijke Lords inbrengen. Alleen maar thank you and goodbye zeggen tegen deze “onbezoldigde vrije geesten' mag daarom volgens hem niet.

Hij zei het voorstel voor afschaffing van de erfelijke Lords alleen te willen steunen als Labour haast maakt met het zoeken naar een degelijk alternatief. Langer dan een tot twee jaar mag de hervorming niet duren, omdat dan een politiek vacuum ontstaat. “De macht van de premier is de laatste tijd alleen maar gegroeid en mag door hervormingen van het House of Lords niet nog groter worden,' aldus Lord Rodgers.

De hoogste Brit met een door geboorte bepaalde positie koningin Elizabeth, zal in de troonrede volgende maand uitgebreid ingaan op de hervormingen. Labour brengt naar verwachting in december een wetsvoorstel ter tafel. In theorie kunnen de Lords dat enige tijd blokkeren, maar niet eeuwig. Een enkele erfelijke diehard beloofde gisteren dan maar tot “een guerrilla' te zullen overgaan en “de regering op allerlei andere punten het leven zuur te maken'. De zevende Earl van Onslow kondigde zelfs aan zich als “een adellijke hooligan' te zullen gedragen. “Dat is mijn plicht', aldus de graaf.