Bestsellers onder de bollen; Bloembollenmarkt in de Keukenhof

Waaierbont, knolrot, zwart snot en kwade grond zijn termen uit het bollenkwekersvak. In een verhaal van Marten Toonder zouden ze niet misstaan. Er zijn ook vrolijker uitdrukkingen: `eigen kraam' geeft aan dat een kweker zijn bollen niet heeft ingekocht en `bijgoed' is de verzamelnaam voor alle bollen die niet tot de Grote Drie van tulpen hyacinthen en narcissen gerekend worden.

Bijgoed klinkt wat denigrerend en dat klopt, want tot een jaar of tien geleden werd een bijgoedkweker door zijn collega-bollenkwekers niet voor vol aangezien. Het kweken van kievitsbloemen, vogelmelk, blauwe druifjes en sneeuwroem werd gezien als amateuristisch geknoei in de marge. Maar het tij keert. Ongetemd en ongekunsteld is de mode, hoewel het niet meevalt om die mode te volgen omdat een tuin per definitie getemd en gekunsteld is. Maar alles wijst er op dat we op weg zijn naar een meer natuurlijke vorm van tuinieren, waarin we proberen om achter onze schutting iets te scheppen dat de sfeer ademt van de natuur die buiten de tuingrenzen verloren is gegaan. Vroeger werden paardenbloemen met geweld uit het gazon gestoken - nu worden ze gezaaid. Siergrassen worden tussen de vaste planten gepoot om de bloemenborder een natuurlijker aanzien te geven. Vlinderplanten zijn bestsellers. Rupsenplanten verkopen - vreemd genoeg - iets minder goed. In het streven naar een natuurlijker tuin past het bijgoed wonderwel.

De consument zal het een zorg zijn of iets nu bijgoed of hoofdgoed is; hij is geinteresseerd in de prijs en deelt bloembollen op een heel andere manier in: in wijkers en blijvers. Wijkers zijn bloembollen die in het eerste seizoen na het planten schitterend bloeien, in het tweede jaar nog wat groene sprieten en een enkele bloem produceren en die na drie jaar spoorloos verdwenen zijn. Voorbeelden zijn hyacinthen en veel tulpen, maar ook kleinere bolgewasjes zoals Iris reticulata en Iris danfordiae.

De reden van dit verdwijnen ligt in het feit dat sommige bolgewassen uit gebieden met een streng landklimaat afkomstig zijn. Om de verzengende zomerhitte te weerstaan is de ondergrondse stengel van de plant tot bloembol geevolueerd; de plant trekt zich terug onder de grond gedurende barre tijden om pas in de lente weer boven te komen.

Diezelfde zomerhitte zorgt voor de aanleg van de bloemknop in de bol en in ons gematigd klimaat komt daar vaak niets van terecht, zodat veel bloembollen het na een jaar wel voor gezien houden. De bollenkweker ondervangt dit gebrek aan zomerhitte door de bollen elk jaar te rooien en ze 's zomers in een verwarmde cel te bewaren. Dat zouden wij natuurlijk ook kunnen doen, maar in dit jachtig tijdsgewricht is dat voor veel tuiniers geen haalbare kaart.

Blijvers zijn bloembollen die jaar in, jaar uit trouw weer bovenkomen en bloeien en waar je er steeds meer van krijgt in plaats van minder. En hoewel er onder het bijgoed ook wel een paar wijkers te vinden zijn - de bovengenoemde bol-irisjes bijvoorbeeld - behoren bijna alle bijzondere bolgewassen tot de blijvers. Sommige, zoals holwortel en knikkende vogelmelk en verscheidene sieruien, kunnen zelfs uitgroeien tot een plaag. Maar dat zou de natuurlijke tuinier alleen maar moeten toejuichen.

De toenemende populariteit van het bijgoed is mede te danken aan bollenkweekster Rita van der Zalm uit Noordwijk, die al jarenlang met een grote collectie bijzondere bloembollen van het ene tuinevenement naar het andere trekt en van de Dollard tot het Zwin lezingen verzorgt. Rita is een goudmijn van kennis en ervaring. Vraag de Koningin van het Bijgoed om raad en je krijgt een sturend advies dat met gemak tot een half uur kan uitlopen. Haar verkoopact is nog het best te vergelijken met cabaret maar dan informatief. En vaak leuker.

Bloembollen kunt u natuurlijk ook kopen via een postorderbedrijf, vanuit uw luie stoel, maar aan postorderbedrijven kun je niets vragen. En dat lijkt mij de belangrijkste reden om naar de Nationale Bloembollenmarkt te gaan: het zijn de kwekers zelf die hier hun waar verkopen en die u met engelengeduld zullen uitleggen waarom uw keizerskroon dit jaar niet heeft gebloeid.